Yüksek İrtifa ve Antrenman
Özet
Bu çalışma, yüksek irtifanın sporcuların fizyolojik, kardiyovasküler, metabolik ve psikolojik süreçleri üzerindeki etkilerini ve uygulanan yüksek irtifa antrenman yöntemlerini kapsamlı şekilde incelemektedir. Deniz seviyesinden yüksek rakımlara çıkıldıkça düşen barometrik basınç ve oksijen parsiyel basıncı, maksimal oksijen tüketiminde (VO2 max) belirgin azalmaya neden olarak doku düzeyinde hipoksiye yol açmaktadır. Organizma bu duruma uyum sağlayabilmek için kalp atım hızını ve nefes frekansını artırarak hiperventilasyon gerçekleştirir; uzun süreli aklimatizasyon sürecinde ise eritropoietin hormonu salınımı artarak alyuvar ve hemoglobin sayısında yükselme meydana gelir. Yüksek irtifada leptin hormonunun artışına bağlı iştahsızlık, sıvı kaybı ve kas kütlesi yıkımı sonucunda kütle kaybı görülebilmektedir. Ayrıca fizyolojik zorlukların yanı sıra fiziksel yetersizlik, tecrübesizlik, yetersiz beslenme ve başarısızlık hissi gibi faktörler sporcularda durumluk ve sürekli kaygı düzeylerini yükselterek performansı olumsuz etkileyebilmektedir. Sporcuların aerobik kapasitelerini ve dayanıklılıklarını geliştirmek amacıyla "yüksekte yaşa-yüksekte antrenman yap", "alçakta yaşa-yüksekte antrenman yap" ve "yüksekte yaşa-alçakta antrenman yap" gibi farklı antrenman modelleri uygulanmaktadır. Verimli bir yüksek irtifa dönemi için kamp sürelerinin ideal olarak 3-4 hafta tutulması, glikojen depolarının dolu olması, yeterli sıvı alımı ve doktor kontrolünde demir ile antioksidan takviyelerinin planlanması kritik önem taşımaktadır.
This study comprehensively examines the effects of high altitude on athletes' physiological, cardiovascular, metabolic, and psychological processes, as well as the high-altitude training methods employed. As altitude increases above sea level, decreases in barometric pressure and partial oxygen pressure lead to a significant drop in maximal oxygen consumption (VO2 max), causing tissue-level hypoxia. To adapt to this condition, the body increases heart rate and respiratory frequency, resulting in hyperventilation; during long-term acclimatization, increased secretion of the erythropoietin hormone leads to an elevation in red blood cell and hemoglobin counts. At high altitude, loss of body mass can occur due to loss of appetite linked to increased leptin levels, fluid loss, and muscle mass degradation. In addition to physiological challenges, factors such as anxiety over physical inadequacy, lack of experience, inadequate nutrition, and fear of failure can elevate athletes' state and trait anxiety levels, negatively impacting performance. To enhance athletes' aerobic capacity and endurance, various training models are applied, including "live high-train high," "live low-train high," and "live high-train low". For an effective high-altitude training period, it is critically important to maintain camp durations ideally for 3–4 weeks, ensure full muscle glycogen stores, maintain adequate fluid intake, and plan iron and antioxidant supplementation under medical supervision.
Referanslar
Adams, W.C. Bernauer, E.M. Dill, D.B. Bomar J.B. (1975). Effects of equivalent sea-level and altitude training on VO2max and running performance. J. Appl Physiol; 39:262- 6.
Akgün, M.Ş. (2019). Farklı koşullarda yüksek şiddetli interval antrenman.1. Baskı. Ankara: Spor Yayınevi
Akpınar, N. (2009). Yüksek irtifada yapılan egzersizlerin mikronükleus sıklığı üzerine etkisinin araştırılması. Erciyes Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri.
Anholm, J. D., Bonjour, S., Brayley, K., et al. (1996). Heart rate profıle durıng prolonged hıgh ıntensıty cyclıng at low and moderate altıtudes 413. Medicine & Science in Sports & Exercise, 28(5), 69
.Aslan, C.S. Eyuboğlu, E. (2016). Farklı ortamların (soğuk, sıcak ve yükselti) futbolcuların performans ve sağlığı üzerindeki etkileri. Spor Hekimligi Dergisi/Turkish Journal of Sports Medicine, 51(2).
Beidleman, B.A. Muza, S.R. Fulco, C.S. et al. (2003). Intermittent altitude exposures improve muscular performance at 4,300 m. Journal of Applied Physiology. 95(5):1824-32
Buzdağlı, Y. Koz, M. 2019). Yükseltide spor ve fizyolojik etkileri. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(4), 52-68
Cerrah, A. O. (2010). Physiologic Responses Of Different Aerobic Level Athletes To Altitude Training And Optimum Altitude And Exposing Time. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 1(3), 24-38.
Cheung, (2010). Advanced Envıronmental Exercıse Physıology. 1st ed. p.:127-140
Civan, A. Özdemir, İ. Taş, İ. Çelik, A. (2012). Bedensel engelli ve engelli olmayan tenis sporcularının durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin karşılaştırılması. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 14(1), 83-87.
Civan, A. Arı, R. Görücü, A. Özdemir, M. (2010). Bireysel ve takım sporcularının müsabaka öncesi ve sonrası durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin karşılaştırılması. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 193-206.
Çağlar, E. (1999). Genç ve yıldız milli takımında bulunan erkek sporcuların kaygı düzeylerinin zaman içerisindeki değişimi. Spor Bilimleri Dergisi; 3(3), 19-28.
Çolak, R, (2007). Hipoksik koşullarda oluşan iskelet kası atrofisi üzerine sıcak stresin etkisi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Doktora Tezi. Ankara
Dıck, F.W. (1992). Training at altitude in practice. İnternational journal of sports medicine.13( 1), ss 203-S205.
Fox, E, Bowers, R, Foss, M. (1988). The Physiological Basis of Physical Education and Athletics. 4th ed. New York.
Graydon, D. Handson, K. (1997). Moun taineerimg The Freedom of the hills .Swah hill press .İngiltere.
Günay, M. Tamer, K. Cicioğlu, İ. (2013). Spor fizyolojisi ve performans ölçümü.Gazi Kitapevi 3. Baslı Ankara.
Gürer, B. (2005). Süphan dağı tırmanışında irtifanın kaygı düzeyi üzerine etkisi. Gaziantep Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep.
Haryey, A. Hard, E. Natalie, R. (1994). The short term physiologiec effect of hiah altitude. Philadelphia. America.
Hoppeler, H. Vogt, M. Weibel, E. Flück, M. (2003). Response of skeletal muscle mitochondria to hypoxia. Exp Physiol, 88(1), 109-119
Jordan, A.S. Catcheside, P.G. Orr, R.S. et al. (2000). Ventilatory decline after hypoxia and hypercapnia is not different between healty young men and women. J Appl. Physiol.; 88(1), 3-9.
Karabıyık, H. (2017). Normobarik ortamda hipoksik koşullarda uygulanan tekrarlı sprint antrenlarının kadın futsal oyuncularının aerobik ve anaerobik kapasiteleri üzerine etkisi. Ankara Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Ankara.
Karaca, R. (2011). Yüksek irtifada antrenman yapan sporcularda antioksidan enzim düzeyleri ve genotip ilişkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Van.
Keul, J. Cerny, F. (1974). Influence of altitude traing on muscle metabolism and performance in man. British. Journal Sports Medicine 8(1), 18.
Levine, B.D. Stray-Gundersen J. (1997). Living high-training low: effect of moderate-altitude acclimatization with low-altitude training on performance. Journal of Applied Physiology, 83, pp: 102-112.
Martin J. Truijens F. Rodríguez A. (2010). Altitude and hypoxic training in Swimming, world book of swimming. 20: 11- 16.
Mazzeo, R.S. (2008. Physiological responses to exercise at altitude. Sports Med; 38(1):1-8
Öner, N. Lecompte A, (1985). State-trait anxiety ınventory manual. Boğaziçi University Publications, Turkey.
Öner, N. (1977). Durumluk, sürekli kaygı envanterinin Türk toplumunda geçerliliği. Doktora Tezi Ankara.
Roberts, A.D. Daley, P.J. et al. (1998). Sealevel VO2max fail stop redict VO2max and performance at 1800 m altitude, Medicine And Science İn Sports And Exercise,pp: 62-8.
Şeren, İ.A. (2007. Yüksek irtifanın dağcılarda bazı fizyolojik parametrelere ve bağışıklık sistemine akut etkisi. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Niğde
Tavacıoğlu, L. (1999). Spor psikolojisi bilişsel değerlendirmeler. Bağırgan yayınevi. Ankara.
