Kanser ve Psikolojik Yardım
Özet
Kanser, insan yaşamını fizyolojik, psikolojik, sosyal ve ekonomik boyutlarıyla olumsuz etkileyen karmaşık ve ciddi bir sağlık sorunudur. Kanser tanısı alan bireylerde sağlıklı benliğin kaybı, zorlu ve uzun tedavi yöntemleri ile hastalığın tekrarlama riski gibi unsurlar nedeniyle derin travmatik tepkiler gözlemlenmektedir. Kübler-Ross'un modeline göre hastalar tanı sonrasında inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme evrelerinden geçebilmektedir. Bu zorlu süreç boyunca bireyler iş hayatından uzaklaşma, beden imajındaki değişiklikler, özerkliğin yitirilmesi, belirsizlik, ekonomik kaygılar ve ölüm korkusu gibi çok yönlü psikososyal sorunlarla karşılaşmakta; buna bağlı olarak majör depresyon, anksiyete ve uyku bozuklukları gibi psikiyatrik problemler sıklıkla ortaya çıkmaktadır. Hastaların hastalığa ve tedaviye uyumunu desteklemek, duygusal sıkıntılarını hafifletmek ve yaşam kalitelerini yükseltmek amacıyla Destekleyici Psikoterapi, Bilişsel Davranışçı Terapi, Aşamalı Kas Gevşetme, Destekleyici Deneyimsel Grup Terapisi, Çözüm Odaklı Terapi, Sanat Terapisi, Psikodinamik Psikoterapi, Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma ve Anlam Merkezli Psikoterapi gibi çeşitli psikoterapi modelleri ve psikososyal yardım yaklaşımları uygulanmaktadır. Tüm dünyada ve Türkiye'de kanser vakalarındaki artış göz önüne alındığında, hastaların ruh sağlığını bütüncül olarak destekleyecek uzmanlaşmış psikolojik yardım müdahalelerine olan ihtiyaç kritik önem taşımaktadır.
Cancer is a complex and serious health problem that negatively affects human life in physiological, psychological, social, and economic dimensions. In individuals diagnosed with cancer, deep traumatic reactions are observed due to factors such as the loss of a healthy self, difficult and lengthy treatment methods, and the risk of disease recurrence. According to Kübler-Ross's model, patients may go through the stages of denial, anger, bargaining, depression, and acceptance following diagnosis. Throughout this challenging process, individuals encounter multifaceted psychosocial problems such as withdrawal from work life, changes in body image, loss of autonomy, uncertainty, economic concerns, and fear of death, which frequently lead to psychiatric problems like major depression, anxiety, and sleep disorders. To support patients' adaptation to the disease and treatment, alleviate their emotional distress, and improve their quality of life, various psychotherapy models and psychosocial support approaches are applied, including Supportive Psychotherapy, Cognitive Behavioral Therapy, Progressive Muscle Relaxation, Supportive Expressive Group Therapy, Solution-Focused Therapy, Art Therapy, Psychodynamic Psychotherapy, Mindfulness-Based Stress Reduction, and Meaning-Centered Psychotherapy. Considering the increase in cancer cases worldwide and in Turkey, the need for specialized psychological support interventions to holistically support patients' mental health is of critical importance.
Referanslar
Akechi, T., Okuyama, T., Onishi, J., Morita, T., & Furukawa, T. (2008). Psychotherapy for depression among incurable cancer patients. Cochrane Database Syst Rev: CD005537.
Akechi, T. (2012). Psychotherapy for depression among patients with advanced cancer. Japanese Journal of Clinical Oncology, hys152.
Altınova, H.H., & Duyan, V. (2013). Oncologic social work. Turkish Journal of Family Medicine & Primary Care, 7(3), 40-45.
Ateşçi, F. Ç., Oğuzhanoğlu, N. K., Baltalarlı, B., Karadağ, F., Özdel, O., & Karagöz, N. (2003). Kanser hastalarında psikiyatrik bozukluklar ve ilişkili etmenler. Türk Psikiyatri Dergisi, 14, 145-152.
Bağ, B. (2014). Kanser hastalarında depresyon. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2).
Bahar, A. (2007). Kanser hastalarına psikososyal yaklaşım. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences, 10(1).
Baider, L., Uziely, B., & De-Nour, A.K.(1994). Progressive muscle relaxation and guided imagery in cancer patients. Gen Hosp Psychiatry, 16, 340–7.
Barber, F.D.(2012). Social support and physical activity engagement by cancer survivors. Clin J Oncol Nurs, 16, 84-98.
Beutel, M. E., Weißflog, G., Leuteritz, K., Wiltink, J., Haselbacher, A., Ruckes, C., ... & Brähler, E. (2014). Efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy (STPP) with depressed breast cancer patients: results of a randomized controlled multicenter trial. Annals of Oncology, 25(2), 378-384.
Bindemann, S., Soukop, M., & Kaye, S.B.( 1991). Randomised controlled study of relaxation training. Eur J Cancer, 27, 170–4.
Bond, G.G., & Wellish, K.D. (1990). Psychosocial care in cancer treatment. Haskell CM (ed). Philadelphia, WB Saunders.
Borgmann, E. (2002) Art therapy with three women diagnosed with cancer. Arts in Psychotherapy, 29, 245—51.
Breitbart, W., Rosenfeld, B., Pessin, H., Applebaum, A., Kulikowski, J., & Lichtenthal, W. G. (2015). Meaning-centered group psychotherapy: An effective intervention for improving psychological well-being in patients with advanced cancer. Journal of Clinical Oncology, 33(7), 749-754.
Can, G., Durna, Z., & Aydıner, A. (2004). Assessment of fatigue in and care needs of Turkish women with breast cancer. Cancer Nursing, 27(2): 153-61.
Cohen, S.T., & Block, S. (2004). Issues in psychotherapy with terminally ill patients. Palliat Support Care, 2.
Collie, K., Bottorff, J.L., & Long, B.C. (2006). A narrative view of art therapy and art making by women with breas tcancer. Journal of Health Psychology, 11(5), 761—75. 6.
Curt, G.A., Breitbart, W., Cella, D., Groopman, J.E., Horning, S.J., Itri, L.M. & et al.(2000). Impact of cancer-related fatigue on the lives of patients: new findings from the Fatigue Coalition. Oncologist, 5, 353-360.
Durukan, M., Abalı, O., & Tüzün, Ü. (2006). Pediatrik onkolojide bir aile çalışması örneği. Haseki Dergisi, 44, 17-20.
Eyrenci, A., Cihandide Ayalp, G., & Kurt Beierlein, A. (2016). Meme kanseri geçirmiş bir grup kadınla, kendini ifade yöntemi olarak, sanatla terapi. 19. Ulusal Psikoloji Kongresi, İstanbul.
Fitzgerald, L. M., Rodin P. G. (2012). Evidence-based treatment of depression inpatients with cancer. J Clin Oncol, 30, 87–96.
Garland, S. N., Carlson, L. E., Stephens, A. J., Antle, M. C., Samuels, C., & Campbell, T. S. (2014). Mindfulness-based stress reduction compared with cognitive behavioral therapy for the treatment of insomnia comorbid with cancer: a randomized, partially blinded, noninferiority trial. Journal of Clinical Oncology, 32(5), 449-457.
Gelin, D., & Ulus, B. (2015). Hastanede kemoterapi alan hastaların yaşam kalitesi ve bunu etkileyen faktörler. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6, 31-35.
Geue, K., Goetze, H., Buttstaedt, M., Kleinert, E., Richter, D., & Singer, S. (2010). An overview of art therapy interventions for cancer patients and the results of research. Complementary therapies in medicine, 18(3), 160-170.
Greer, J.A., Park, E.R., Prigerson, H.G., & Safren, S.A. (2010). Tailoring cognitive-behavioral therapy to treat anxiety comorbid with advanced cancer. J Cogn Psychother, 24, 294–313.
Gümüş, B.A. (2006). Meme kanserinde psikososyal sorunlar ve destekleyici girisimler. Meme Sağlığı Dergisi; 3,108-114.
Herschbach, P., Berg, P., Waadt, S., Duran, G., Engst-Hastreiter, U., Henrich, G., Book, K., & Dinkel, A. (2010). Group psychotherapy of dysfunctional fear of progression in patients with chronic arthritis or cancer. Psychotherapy and Psychosomatics, 79(1), 31-38.
Hintistan, S., Pekmezci, H., Nural, N., & Güner, S. G. (2015). Kemoterapi alan hastalarda psikolojik semptomlar. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi, 4(1).
Holland, J. C. (2002). History of psycho-oncology: overcoming attitudinal and conceptual barriers. Psychosomatic medicine, 64(2), 206-221.
Hoorens, I., Vossaert, K., Pil, L., & et al. (2016). Total-body examination vs lesion-directed skin cancer screening. JAMA Dermatol, 152, 27-34.
Horne, D., & Watson, M.(2011). Cognitive-behavioural therapies in cancer care. In: Watson M, Kissane DW, editors. Handobook of Psychotherapy in Cancer Care. Chichester: John Wiley & Sons Ltd.
Kanat, B.B., & Özpolat, A.G.Y. (2016). Kanser hastalarında travma sonrası büyüme kavramı. Turkısh Journal of Clınıcs And Laboratory, 7(4), 106-110.
Karabulutlu, Ö. (2009). Kemoterapi alan hastalarda semptom yönetimi ve yaşam kalitesinin sürdürülmesi. İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 17 (3): 218-225.
Karakaş, S. (2007). Kanser hastalarının hastalığı değerlendirme biçimlerinin anksiyete depresyon ve yaşam kalitesine etkisi. Yüksek lisans tezi, Erzurum, Atatürk Üniversitesi.
Kavradım, S. T., & Özer, Z. C. (2014). Kanser tanısı alan hastalarda umut. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2).
Lederberg, M.S., & Holland, J.C. (2011). Supportive psychotherapy in cancer care:an essential ingredient of all therapy. In: Watson M, Kissane DW, editors. Handobook of Psychotherapy in Cancer Care. Chichester: John Wiley & Sons Ltd.
Lepore, S. J., & Coyne, J. C. (2006). Psychological interventions for distress in cancer patients: a review of reviews. Annals of Behavioral Medicine, 32(2), 85-92.
Linn, M.W., Linn, B.S., & Harris, R. (1982). Effects of counseling for late stage cancer patients. Cancer, 49, 48–55.
Matchim, Y., Armer, J. M., & Stewart, B. R. (2011). Effects of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on health among breast cancer survivors. Western Journal of Nursing Research, 33(8), 996-1016.
Molassiotis, A., Potrata, B., & Cheng, K.K.F. (2009). A systematic review of the effectiveness of Chinese herbal medication insymptom management and improvement of quality of life in adult cancer patients. Complementary Therapiesin Medicine, 17, 92-120.
Mynors-Wallis, L.(2005). Problem-solving treatment for anxiety and depression: a practical guide. New York: Oxford University Press.
Özkan, S. (2007). Psiko-onkoloji. 1. Baskı, İstanbul: Form Reklam Hizmetleri.
Özyurt, B.E.(2007). Kanser hastalarının algıladıkları sosyal destek düzeyine ilişkin betimsel bir çalışma. Kriz Dergisi, 15, 1-15.
Pala Kaya, H. (2017). Türkiye’de her yıl 163 bin kişi kanser tanısı alıyor! İşte kanser istatistikleri. https://www.medikalakademi.com.tr/turkiyede-her-yil-163-bin-kisi-kanser-tanisi-aliyor-iste-kanser-istatistikleri/ (Erişim Tarihi: 05.05.2021).
Ripamonti, C.I., Santini, D., Maranzano, E., & et al. (2012) Management of cancer pain: Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol, 23(7),139-54.
Sayın, Y., & Kanan, N.(2004). Kanserde psikososyal yaklaşım. Hemşirelik Dergisi. 10 (53), 33-44.
Schnur, J. B., & Montgomery, G. H. (2010). A systematic review of therapeutic alliance, group cohesion, empathy, and goal consensus/collaboration in psychotherapeutic interventions in cancer: Uncommon factors?. Clinical Psychology Review, 30(2), 238-247.
Sertoz, O. O., Elbi-Mete, H., Noyan, A., Alper, M., & Kapkac, M. (2004). Meme kanserinde ameliyat tipinin beden algısı, cinsel işlevler, benlik saygısı ve eş uyumuna etkileri: Kontrollü bir çalışma [The effects of operation type in breast cancer on body perception, sexual functions, self esteem and couple coherency: a controlled study]. Türk Psikiyatri Dergisi, 15, 264-275.
Smaldone, M.C., & Uzzo, R.G. (2013). The Kubler-Ross model, physician distress, and performance reporting. Nat Rev Urol, 107, 425-8.
Soylu, C. (2014). Cognitive behavioral therapy in cancer patients. Psikiyatride Guncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 6(3), 257-270.
Straker, N. (1998). Psychodynamic psychotherapy for cancer patients. Journal of Psychotherapy Practice and Research, 7, 1-9.
T.C Sağlık Bakanlığı tedavi hizmetleri genel müdürlüğü (2010). Türkiye onkoloji hizmetleri yeniden yapılanma programı 2010-2023. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı.
Tünel, M., Vural, A., Evlice, Y. E., & Tamam, L. (2012). Meme kanserli hastalarda psikiyatrik sorunlar. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 21(3).
Türkbıkmaz, A. (1994). Kanser hastalarında sosyal kişisel çalışmanın önemi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Visser, A., & OP’THoog, M. (2008). Education of creative art therapy to cancer patients: Evaluation and effects. Journal of Cancer Education, 23, 80-4.
Vos, M.S., & de Haes, J.C. (2007). Denial in cancer patients, an explorative review. Psychooncology, 16, 12–25.
Watson, M., & Kissane, D. (2011). Handbook of Psychotherapy in Cancer Care. Oxford, Wiley.
