Türkiye’de Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Analizi
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de kadına yönelik şiddet olgusunu tarihsel, teorik ve akademik literatür boyutlarıyla sosyolojik bir perspektiften incelemektedir. Şiddet kavramının tanımı ve türleri açıklandıktan sonra, kadının toplumsal konumunun Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet dönemine ve 1980 sonrası gelişen feminist harekete kadar uzanan tarihsel dönüşümü ele alınmaktadır. Teorik çerçevede kadına yönelik şiddeti açıklamada, ataerkil yapının erkek egemenliğini ve kadının ikincil konumunu pekiştirdiğini savunan Feminist Teori ile şiddetin model alma, taklit ve pekiştirme yoluyla kuşaktan kuşağa öğrenildiğini öne süren Bandura’nın Sosyal Öğrenme Teorisi temele alınmaktadır. Türkiye’de yapılan akademik araştırmaların bulguları analiz edilerek; şiddetin erkekler tarafından bir ceza ve üstünlük kurma aracı olarak görüldüğü, televizyon dizileri gibi medya mecralarındaki temsil biçimleriyle meşrulaştırıldığı, genç yaş, hamilelik, düşük sosyo-ekonomik düzey ve madde kullanımı gibi faktörlerin şiddet riskini artırdığı tespit edilmektedir. Ayrıca 6284 sayılı Kanun’un kabul edildiği dönemdeki düşüşte görüldüğü üzere, kararlı ve etkili yasal düzenlemelerin şiddeti önlemedeki hayati rolü vurgulanmaktadır. Çalışmanın sonucunda, kadına yönelik şiddetle mücadele edebilmek için toplumda kadının birey olma ve kadınlık bilincinin geliştirilmesi, ağır ve caydırıcı yasal yaptırımların tavizsiz uygulanması, ailede ve kamusal alanda şiddeti besleyen geleneksel algıların değiştirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
This study examines the phenomenon of violence against women in Turkey from a sociological perspective, encompassing its historical, theoretical, and academic literature dimensions. After defining the concept and types of violence, it discusses the historical transformation of women's social status from the Ottoman Empire through the Republican era to the feminist movement that emerged after the 1980s. In the theoretical framework, Feminist Theory—which argues that patriarchal structures reinforce male dominance and women's subordinate position—and Bandura's Social Learning Theory—which posits that violence is learned across generations through modeling, imitation, and reinforcement—are utilized to explain violence against women. Analyzing the findings of academic research conducted in Turkey, the study identifies that violence is perceived by men as a tool for punishment and dominance, legitimized through representations in media such as television series, and exacerbated by risk factors including young age, pregnancy, low socio-economic status, and substance use. Furthermore, as demonstrated by the decline following the enactment of Law No. 6284, the vital role of decisive and effective legal regulations in preventing violence is emphasized. In conclusion, it is stated that combating violence against women requires developing women's awareness of individuality and womanhood in society, uncompromisingly applying strict and deterrent legal sanctions, and transforming traditional perceptions that nurture violence within both the family and the public sphere.
Referanslar
Arat, N. (2010). Feminizmin ABC’si. İstanbul: Say Yayınevi.
Aytaç, S., Eteman, F. S., Aydın, G. Ç., Reçber, B., & Sezen, H. K. (2016). Kadına Yönelik Şiddetin Dünü, Bugünü, Yarını: Kestirim Tabanlı Bir Araştırma. Istanbul Journal of Sociological Studies, (54), 275-297.
Atila, D. & Nam, D. (2014). Kadına yönelik aile içi şiddeti önlemede erkeğin rolü. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19 (3), 211-227
Balcıoğlu, İ. (2001). Şiddet ve toplum. İstanbul: Bilge Yayınevi.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Bandura, A., Ross, D., & Ross, S. A. (1963). Imitation of film-mediated aggressive models. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 66(1), 3-11.
Berktay, F. (1993). Türkiye’de kadın hareketi, Tarihsel bir deneyim: Kadın hareketinin kurumsallaşması: Fırsatlar ve rizikolar. İstanbul: Metis Yayınları.
Can, Y. (2014). Türk ailesinde aile içi şiddetin kültürel dinamikleri. Electronic Turkish Studies, 9 (8), 13-20.
Çaha, Ö. (2010). Sivil Kadın: Türkiye'de Kadın ve Sivil Toplum. Savaş Yayınevi, Ankara.
Çetinkol Ç. K. (2013). Eşleri Tarafından Şiddet Gören Kadınlar ve Bu Kadınlara Yönelik Alınan Tedbir Kararları: Aydın Örneği (Ed. S. K. Gül), Aile İçi Şiddet ve Polis içinde (ss. 57-87). Ankara: Polis Akademisi Yayınevi.
Dayağa Karşı Dayanışma Kampanyası Bildirisi, 1987 (2003) http://bianet.org/kadin/medya/10139-dayaga-karsi-dayanisma-kampanyasi-bildirisi 1987 . Erişim Tarihi: 19.01.2022.
Dökmen, Z. (2009). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Gilmartin, P. (1994). Rape, incest and child sexual abuse: Consequences and recovery. New York: Garland.
Gödelek, K. (2005). Güç iktidar ilişkisi bağlamında kadına yönelik şiddet. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 97-107.
Güler, N., Tel, H., & Tuncay, F. Ö. (2005). Kadının aile içinde yaşanan şiddete bakışı. CÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 27(2), 51-56.
Gülmez, Ç. (2014). Kadına yönelik aile içi şiddet, ahlaki çözülme ve dindarlık (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Samsun.
Heidegger, M. (1991). Metafizik Nedir? Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınevi.
Koç, B. (2011). Okullarda şiddet. İstanbul: Eyazı Yayınevi.
Kocacık, F.(2001). Şiddet olgusu üzerine. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2 (1), 1-7.
Kocadaş, B., Özgür, Ö. & Özbulut, M. (2010). Gençlik ve şiddet, toplumsal alanda şiddetin yükselişi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Resmi Gazete, Ailenin Korunmasına Dair Kanun (2008, 1 Mart). Erişim Adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/03/20080301-13.htm
Slattery, M. (2008). Sosyolojide temel fikirler. Bursa: Sentez Yayıncılık.
Okumuş, E. (2014). Doğamızdaki şiddet. İstanbul: Siyah Beyaz Yayınevi.
Öztürk, E. (2017). Türkiye’de aile içi şiddet. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınevi.
Ünlü, S., Bayram, N., Uluyağcı, C., & Bayçu, S. U. (2009). Kadına yönelik şiddet: TV dizilerinde kadına yönelik şiddet üzerine bir araştırma. Selçuk İletişim, 5(4), 95-104.
Yetim, D., & Şahin, M. (2008). Kadına yönelik şiddete yaklaşım. Aile Hekimliği Dergisi, 2(2), 48-53.
Yıldırım, İ. (2021). Aile içi şiddetin ortaöğretim öğrencilerinin akademik başarıları ile ilişkisi: Diyarbakır Bağlar örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
Yıldız, M. C. (2008). Türkiye’de töre baskısına bağlı intiharlar ve töre cinayetleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 209-231.
Yüksel, A. B. (2016). Kadına yönelik şiddet ve töre cinayetleri. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
