Lojistik Hizmetlerinin Türkiye Dış Ticaretinin Gelişimi Üzerindeki Etkisi
Özet
Bu çalışmada, lojistik hizmetlerinin Türkiye’nin dış ticareti ve ekonomik gelişimi üzerindeki etkisi kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Askerî kökenli bir kavram olan lojistik; tedarik, depolama, taşıma, ambalajlama ve gümrükleme gibi süreçleri kapsayarak dış ticaretin en önemli lokomotifi konumuna gelmiştir. Türkiye, 1953 yılında GATT anlaşmasını imzalamış, 1995 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne üye olmuş ve imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarıyla dış ticarette serbestleşme sürecini hızlandırmıştır. Ülkenin dış ticaret taşımalarında değer ve ağırlık bazında en büyük paya denizyolu taşımacılığı sahipken, bunu karayolu ve havayolu takip etmekte; demiryolu taşımacılığı ise en düşük payı almaktadır. Coğrafi konumu itibarıyla Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında jeostratejik bir köprü niteliğindeki Türkiye, geniş karayolu kamyon filosu ve aktif limanlarıyla yüksek bir lojistik potansiyeline sahiptir. Yapılan SWOT analizi değerlendirmesine göre, stratejik konum ve karayolu taşımacılığındaki tecrübe güçlü yönleri oluştururken; plansız altyapı yatırımları, yetersiz demiryolu ağları, eğitimli personel eksikliği ve bürokratik engeller zayıf yönler ve tehditler olarak öne çıkmaktadır. Türkiye’nin küresel bir lojistik üs haline gelebilmesi için demiryolu ve kombine taşımacılık yatırımlarına ağırlık verilmesi, nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi, teknolojik altyapının güçlendirilmesi ve hukuki ile idari süreçlerin iyileştirilmesi gerekmektedir.
In this study, the impact of logistics services on Turkey's foreign trade and economic development is comprehensively examined. Logistics, a concept with military origins, has become the most crucial engine of foreign trade by encompassing processes such as procurement, warehousing, transportation, packaging, and customs clearance. Turkey accelerated its foreign trade liberalization process by signing the GATT agreement in 1953, joining the World Trade Organization in 1995, and establishing various free trade agreements. Maritime transport holds the largest share in terms of value and weight in the country's foreign trade transport, followed by road and air transport, while railway transport accounts for the lowest share. Serving as a geostrategic bridge between Asia, Europe, and Africa due to its geographical location, Turkey possesses high logistics potential with its large road truck fleet and active ports. According to the SWOT analysis evaluation, strategic location and experience in road transport constitute the strengths, whereas unplanned infrastructure investments, inadequate railway networks, a lack of trained personnel, and bureaucratic obstacles stand out as weaknesses and threats. For Turkey to become a global logistics hub, it is essential to focus on railway and combined transport investments, develop qualified human resources, strengthen technological infrastructure, and improve legal and administrative processes.
Referanslar
Adıgüzel G. (2011). Lojistiğin dış ticaret üzerine etkileri ve türkiye örneği, Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 166.
Akçay, V. H. (2005). Lojistikte demiryolu taşımacılığının önemi, Yüksek lisans tezi (Basılmamış), Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 165.
Aktaş N. (2017). Türk dış ticaret sistemi ve yapısının incelenmesi, Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Dış Ticaret Enstitüsü, İstanbul, 168.
Aslan N. ve Yörük D. (2008), Teori ve uygulamada dış ticaret hadleri ve kalkınma ilişkisi, Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 25(2), 33-69.
Cenker G. (2006). türkiye ekonomisinin gelişmesinde lojistiğin rolü, Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 108.
Çancı M. ve Erdal M. (2003). Lojistik yönetimi, İstanbul: UTİKAD Yayınları
Çekerol G. S. ve Kurnaz N. (2011). Küresel kriz ekseninde lojistik sektörü ve rekabet analizi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.25, 47-59.
Çokay F. (2012). Türkiye’de lojistik sektörü ve sorunları, Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
Emirkadı Ö. (2015). Türkiye’de lojistik sektöründeki gelişmelerin dış ticaret üzerine etkileri’, I. Uluslararası Kafkasya- Orta Asya Dış Ticaret ve Lojistik Kongresi Bildiri Kitabı, Kars, 99-116.
Erkan B. (2014). Türkiye’de lojistik sektörü ve rekabet gücü, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İİBF, ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi (ASSAM- UHAD), 1, 44-65.
Gümüş S. (2013). Lojistik sektörünün türk ekonomisine katkıları ve bir araştırma, Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi, 1(3), 302-324.
Işık E. (2009). Türkiye’de lojistik hizmetlerinin gelişiminin ihracat odaklı büyümeye etkileri, Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta, 108.
Kali R., Mendez F. ve Reyes J. (2007). trade structure and economic growth, The Journal of International Trade & Development, 16, 245-269.
Karaca N. (2003). GATT’tan Dünya Ticaret Örgütü’ne, Maliye Dergisi, 144, 84-99
Karaca O. ve Saatçioğlu C. (2013). Ulaştırma altyapısı ve bölgesel gelir farklılıkları: Türkiye için ampirik bir analiz, İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 1(1), 1-11
Kaya A. Ş. (2003). Lojistik şirketlerinin organizasyon yapıları, Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü, İstanbul, 137.
Keskin H. (2008). Lojistik tedarik zinciri yönetimi geçmişi, değişimi, bugünü, geleceği, Ankara, Nobel Yayın Dağıtım
Koban, E. ve Keser Yıldırır H. (2010). Dış ticarette lojistik, Bursa, Ekin Yayınevi
Koca M., (2021), Lojistik sektörünün dış ticaret gelişimi üzerine etkisinin incelenmesi: Türkiye örneği, Mersin Üniversitesi, Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 3(1), 40-62.
Lambert D. M., Stock J. R. ve Ellram L. M. (1998). Fundamentals of logistics management, New York: The Mc Graw Hill Companies,
Logistics World (1998). ‘What is Logistics?’ http://www.logisticsworld.com/logistics.htm 07.06.2021
MFA(2021). Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Dünya Ticaret Örgütü, https://www.mfa.gov.tr/dunya-ticaret-orgutu__dto_.tr.mfa#:~:text=%C3%9Clkemiz%20Uruguay%20Round%20sonunda%20Marake%C5%9F,anla%C5%9Fmalar%C4%B1nda%20%C3%B6ng%C3%B6r%C3%BClen%20taahh%C3%BCtlerini%20yerine%20getirmi%C5%9Ftir. Erişim Tarihi: 05.06.2021
OAİB (2021). Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri, ‘Bir İş adamı Neden İhracat Yapmalıdır? İhracat Yapmanın Firma İçin Faydaları ya da Riskleri Nelerdir?’https://oaib.org.tr/tr/bilgi-merkezi-sikca-sorulan-sorular-bir-isadami-neden-ihracat-yapmalidir-ihracat-yapmanin-firma-icin-faydalari-nelerdir.html Erişim Tarihi: 07.06.2021
Oğuz İ. H. ve Oğuz D. (2019). Türkiye ekonomisine lojistik, Gaziantep Üniversitesi İİBF Uluslararası İşletme ve Ekonomi Çalışmaları Dergisi.
Orhan O. Z. (2003). Dünyada ve Türkiye’de lojistik sektörünün gelişimi, İstanbul: İTO Yayınları,
Öztürk N. (2009). Dış ticaret kuram politika uygulama, Ankara: Palme Yayıncılık.
Şerefli M. (2016). Dış ticaretin ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye örneği’, Kastamonu Üniversitesi İİBF Dergisi, 13, 136-143.
Tanyaş M. (2006). Türkiye lojistik sektörü için strateji ve çözüm önerileri, Ankara Atılım Üniversitesi Sunumu, Sunu No: 18.
Tanyaş M. (2011), lojistik temel kavramlar (lojistiğe giriş), Mersin: Mersin Çağ Üniversitesi Yayınları No: 17 İİBF Yayınları No: 5
Tutar E., Tutar F., ve Yetişen H. (2009). Türkiye’de lojistik sektörünün gelişmişlik düzeyinin seçilmiş AB ülkeleri (Romanya ve Macaristan) ile karşılaştırmalı analizi, Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi, İİBF Dergisi, 2, 190-216
Uçar A. (2007). Türkiye’de lojistik sektörünün gelişimi ve sorunları, Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Ülgen G. (2004). İktisat bilimine giriş, İstanbul: Der Yayınları,
Yarmalı H. Ö., Baykara M. ve Şen Y.S. (2013). müsiad lojistik sektör raporu (Rapor No: 87), İstanbul, 112
Yılmaz M. L., (2013). Güvenlik kavramında yeni bir boyut; ekonomi güvenliği, Türkiye ne kadar güvende?’, Stratejik düşünce enstitüsü, SDE Rapor, Ekonomi Programı Koordinatörlüğü
