İş Güvenliğinde Risk Analizinin Rolü
Özet
Bu çalışma, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında risk analizinin kritik rolünü ve karmaşık, belirsiz süreçlerin değerlendirilmesinde bulanık mantık yaklaşımlarının kullanımını ayrıntılı şekilde incelemektedir. İSG, çalışanları iş kazaları ile meslek hastalıklarından korumayı amaçlayan proaktif ve multidisipliner bir bilim dalıdır. Çalışmada, asfalt üretim sektöründe yüksek tehlike sınıfında yer alan bir tesisin verileri temel alınarak; basınçlı kaplar, aydınlatma, emisyon, gürültü ve elektrikten oluşan beş ana tehlike grubu altında kapsamlı bir risk değerlendirmesi gerçekleştirilmiştir. Klasik mantık sistemlerinin belirsizlikleri çözmedeki yetersizliği nedeniyle, kosinüs benzerliği entegre edilmiş Pisagor Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (PBAHS) ile Nötrosofik Analitik Hiyerarşi Süreci (NAHS) hibrit yöntemleri uygulanmış ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, her iki yöntemde de manometre büyüklüğü ve toz yapıcı madde taşıma en kritik risk faktörleri olarak öne çıkarken; kimyasal koşullar, kalibrasyon, emniyet valfi, toz ve atık gaz salınımları da yüksek önem derecesine sahip unsurlar arasında tespit edilmiştir. Yürütülen duyarlılık analizleri, uygulanan karar modellerinin ve elde edilen nihai sıralamaların tutarlılığını doğrulamıştır. Sonuç olarak çalışma, asfalt üretimi gibi çok tehlikeli endüstriyel tesislerde iş kazalarının önlenmesi, çalışan sağlığının ve refahının korunması ile proaktif bir güvenlik kültürünün tesis edilmesi için bütüncül İSG tedbirlerinin, periyodik denetimlerin ve teknik kontrollerin uygulanmasının hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır.
This study examines in detail the critical role of risk analysis in occupational health and safety (OHS) and the use of fuzzy logic approaches in evaluating complex, uncertain processes. OHS is a proactive and multidisciplinary science aimed at protecting workers from occupational accidents and diseases. Based on data from a facility in the high-hazard asphalt production sector, a comprehensive risk assessment was conducted under five main hazard groups: pressure vessels, lighting, emissions, noise, and electricity. Due to the inadequacy of classical logic systems in resolving uncertainties, hybrid methods—Pythagorean Fuzzy Analytic Hierarchy Process (PFAHP) and Neutrosophic Analytic Hierarchy Process (NAHP) integrated with cosine similarity—were applied and their results were compared. According to the findings, pressure gauge size and dust-generating material transport emerged as the most critical risk factors in both methods, while chemical conditions, calibration, safety valves, dust, and waste gas emissions were also identified as high-priority elements. Sensitivity analyses confirmed the consistency of the decision models and final rankings. In conclusion, the study emphasizes that implementing holistic OHS measures, periodic inspections, and technical controls is vital for preventing workplace accidents, protecting worker health and well-being, and establishing a proactive safety culture in high-hazard industrial facilities such as asphalt production.
Referanslar
Pinto, A., Nunes, I.L. ve Ribeiro, R.A., (2010). Qualitative Model for Risk Assessment in Construction Industry: A Fuzzy Logic Approach, 314, Springer, Heidelberd, Berlin.
Ozek, M.B. ve Akulut, Z.H., (2008). "A Software Tool: Type-2 Fuzzy Logic Toolbox", Computer Applications in Engineering Education 16(2):137-146.
Görener, A., Ayvaz, B., Kuşakcı, A.O. ve Altınok, E., (2017). "A Hybrid Type-2 Fuzzy Based Supplier Performance Evaluation Methodology: The Turkish Airlines Technic Case", Applied Soft Computing 56:436-445.
Tooranloo, H.S, Azadi, M.H. ve Sayyahpoor, A., (2017). "Analyzing Factors Affecting Implementation Success of Sustainable Human Resource Management (SHRM) Using a Hybrid Approach of FAHP and Type-2 Fuzzy DEMATEL", Journal of Cleaner Production 162:1252-1265.
Bobillo, F. ve Straccia, U., (2017). "Generalizing Type-2 Fuzzy Ontologies and Type-2 Fuzzy Description Logics", International Journal of Approximate Reasoning, 87: 40-66.
Siminski, K., (2017). "Interval Type-2 Neuro-Fuzzy System With Implication-Based Inference Mechanism", Expert Systems with Applications, 79:140-152.
Bajestani, N.S, Kamyad, A.V, Esfahani, E.N ve Zare, A., (2018). "Prediction of Retinopathy in Diabetic Patients Using Type-2 Fuzzy Regression Model", European Journal of Operational Research, 264(3):859-869.
Vella, V. ve Wing, L.N., (2016). "Improving Risk-Adjusted Performance in High Frequency Trading Using Interval Type-2 Fuzzy Logic", Expert Systems with Applications 55:70–86.
Khooban, M.H, Vafamand, N., Liaghat, A. ve Dragicevic, T., (2016). "An Optimal General Type-2 Fuzzy Controller for Urban Traffic Network", ISA Transactions 66:335–343.
Ayhan, M.B., (2017). "An Integrated Hesitant Fuzzy AHP and TOPSIS Approach for Selecting Summer Sport School", Sakarya University Journal of Science 22:269-284.
İlbahar, E., Karaşan, A., Çebi, S. ve Kahraman, C., (2018). "A Novel Approach to Risk Assessment for Occupational Health and Safety Using Pythagorean Fuzzy AHP & Fuzzy Inference System", Safety Science 103:124–136.
Bolturk, E. ve Kahraman, C., (2018). "A Novel Interval-Valued Neutrosophic AHP with Cosine Similarity Mesaure", Soft Computing, 15:4941-4958.
Kuşan, H., Aytekin, O. ve Özdemir, İ., (2016). "İnşaat Projelerinde Risklerin Bulanık Mantık Modeli İle Değerlendirilmesi", Engineering Sciences, 11 (1):1-14.
Zile, M., (2015). "İş Güvenliği Risk Değerlendirme Analiz Modellemesi ve Yazılımının Bulanık Mantıkla Oluşturulması", Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Dergisi, 30 (2):267-273.
Gürcanlı, E. ve Müngen, U., (2007). "İnşaat Şantiyelerine Özgü Bir İş Güvenliği Risk Analizi Yöntemi", 4.İnşaat Yönetim Kongresi, 30-31 Ekim 2007, İstanbul.
Durmaz, R.C., (2010). İnşaat Sektöründe Bulanık Risk Değerlendirmesi Uygulaması, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Efe, B., Yerlikaya, M.A. ve Efe, Ö.F., (2016). "İş Güvenliğinde Bulanık PROMETHEE Yöntemiyle Hata Türleri ve Etkilerinin Analizi: Bir İnşaat Firmasında Uygulama", GÜFBET/GUSTIJ, 6(2):126-137.
Şişman, B., (2017). "Hata Türü Ve Etkileri Analizinde Bulanık AHP ve Bulanık VIKOR Yöntemleri İle Otomotiv Sektöründe Risk Değerlendirmesi", M. A. Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18):234-250.
Wang, L.E., Liu, H.C. ve Quan, M.Y., (2016). " Evaluating The Risk of Failure Modes With a Hybrid MCDM Model Under Interval-Valued Intuitionistic Fuzzy Environments", Computers & Industrial Engineering 102:175–185.
Atalay, K.D., Can, G.F. ve Eraslan, E., (2018). "Evaluation of Effect of Different Membership Functions on Risk Assessment". International Journal of Occupational Safety and Ergonomics (JOSE), 24(3):373-385.
Mure, S., Demichela, M. Ve Piccinini, N., (2006). "Assessment of The Risk of Occupational Accidents Using a Fuzzy Approach", Cognition Technology & Work, 8:103-112.
Azadeh, A., Saberi, M. Ve Rouzbahman, M., (2015). " A Neuro-Fuzzy Algorithm For Assessment of Health, Safety, Environment and Ergonomics In a Large Petrochemical Plant", Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 34:100-114.
The World Health Organization, Sağlık Tanımı, www.who.int, 20 Eylül 2018.
The World Health Organization, Quality of Life Assessment (WHOQOL) User Manual, Division of Mental Health and Prevention of Substance Abuse, www.who.int, 20 Eylül 2018.
Kurt, S.,(2015). "Toplumsal Güvenliğin Yükselişi", The Journal of Academic Social Science Studies, 37:459-476.
Özaslan, B.Ö., (2011). İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi ve Lojistik Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerde Bir Araştırma, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı, İstanbul.
T.C. Resmî Gazete, 1593 Sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu, (1489), 24.4.1930, 143.
T.C. Resmî Gazete, 1580 Sayılı Belediye Kanunu, (1471), 14.04.1930, 8822.
Koç, T.S., (2015). İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamalarının Örgütsel Güven ve İş Tatminine Etkisi: Alanya’da Konaklama İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı, Antalya.
Kılıç, M., (2015). Yatırım Projelerinin Değerlendirilmesinde Bulanık Tabanlı Bir Yaklaşım, Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Keskenler M.F. ve Keskenler E.F., (2017). "Bulanık Mantığın Tarihi Gelişimi ", Takvim-i Vekayi, 5(1):1-10.
Kahraman, C., ve Kaya, İ., (2009). "Fuzzy Process Accuracy Index To Evaluate Risk Assessment Of Drought Effects In Turkey", Human Ecological Risk Assessment International Journal 15(4):789–810.
Kaya, İ. ve Kahraman, C., (2009). " Air Pollution Control Using Fuzzy Process Capability Indices in the Six-Sigma Approach’’. Human Ecological Risk Assessment International Journal 15(4):689–713.
Kaya, İ. ve Kahraman, C., (2011). " A New Tool for Risk Assessment of Air Pollution: Fuzzy Process Capability Indices". Human Ecological Risk Assessment International Journal 17(3):613–630.
Kaya, İ., (2011). " Multicriteria Location Selection of Wastewater Treatment Plant by Fuzzy Analytic Hierarchy Process". Multiple-Valued Logic Soft Computer 17(4):305–320.
Kelekçi, E., (2016). Tip 2 Bulanık Mantık Editörünün Geliştirilmesi ve Esnek Eklemli Robot Kolunun Denetimi, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mekatronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Kocaeli.
Torra, V., (2010). "Hesitant Fuzzy Sets", International Journal of Intelligent Systems, 25:529–539.
Rodriguez, R.M., Martinez, L. ve Herrera, F., (2013). "A Group Decision Making Model Dealing with Comparative Linguistic Expressions Based on Hesitant Fuzzy Linguistic Term Sets", Information Sciences, 241:28-42.
Atanassov, K., (1986). "Intuitionistic Fuzzy Sets", Fuzzy Sets and Systems, 20:87-96.
Kharal, A., (2014). " A Neutrosophic Multicriteria Decision Making Method", New Mathematics and Natural Computation, 10 (2):143-163.
Jun, Y., (2014). "A Multicriteria Decision Making Method Using Aggregation Operators for Simplified Neutrosophic Sets", Journal of Intelligent and Fuzzy Systems, 26:2459-2466.
Asfalt Müteahitleri Derneği, Türkiye Asfalt Endüstrisi Raporu, www.asmud.org.tr, 01 Ekim 2018.
Asfalt Müteahitleri Derneği, Asfalt Yapım Aşamaları, www.asmud.org.tr, 01 Ekim 2018.
International Labour Organization, Gürültü Tanımı, www.ilo.org, 09 Eylül 2018.
