Mülteci ve Sığınmacıların Sağlık Hizmetlerine Erişim ve Yararlanmalarında Yaşanan Sorunlara Bakış
Özet
Bu çalışma, mülteci ve sığınmacıların sağlık hizmetlerine erişim süreçlerinde karşılaştıkları çok boyutlu sorunları ve sağlığın sosyal belirleyicilerini detaylı şekilde incelemektedir. Zorunlu göçler sonucunda barınma, beslenme, eğitim, çalışma ve ekonomik koşullarda ciddi yetersizlikler yaşayan bu kitleler, sağlık açısından en savunmasız ve kırılgan gruplar arasında yer almaktadır. Özellikle kadınlar, çocuklar ve yaşlılar gibi dezavantajlı kesimler; cinsel istismar, erken yaşta evlilik, çocuk işçiliği, aşı eksiklikleri, kronik rahatsızlıklar, yalnızlaşma ve sosyal dışlanma gibi risklerle çok daha yoğun şekilde karşılaşmaktadır. Sağlık hizmetlerine erişimde ise dil ve iletişim engelleri, bürokratik ve yasal kısıtlamalar (kayıtlı olunan il zorunluluğu), bilgi eksikliği, finansal imkânsızlıklar ile sağlık personelinin ve toplumun sergilediği önyargılı veya ayrımcı tutumlar en temel engelleri oluşturmaktadır. Yaşanan bu olumsuzluklar beslenme bozukluklarına, kronik hastalıkların teşhis ve tedavisinin gecikmesine, bulaşıcı hastalık riskine, üreme sağlığı problemlerine ve ağır psikolojik travmalara yol açmaktadır. Sorunların çözümü amacıyla birinci basamak sağlık hizmetlerinin ve Göçmen Sağlığı Merkezlerinin yaygınlaştırılması, nitelikli tıbbi tercümanlık desteğinin ve dil eğitimlerinin sağlanması, sağlık çalışanlarına yönelik farkındalık eğitimlerinin verilmesi, kayıtdışı çocukların aşı ve sağlık takiplerinin yapılması, insancıl çalışma şartlarının ve kapsayıcı sosyal politikaların oluşturulması önerilmektedir.
This study examines in detail the multidimensional problems refugees and asylum seekers face in accessing healthcare services, alongside the social determinants of health. As a result of forced migration, these populations experience severe inadequacies in housing, nutrition, education, employment, and economic conditions, making them among the most vulnerable health groups. Disadvantaged groups, particularly women, children, and the elderly, encounter risks such as sexual abuse, child marriage, child labor, vaccination deficiencies, chronic illnesses, isolation, and social exclusion far more intensely. Key barriers to accessing healthcare services include language and communication obstacles, bureaucratic and legal restrictions (such as mandatory registration per province), lack of information, financial constraints, as well as prejudiced or discriminatory attitudes displayed by healthcare staff and society. These adversities lead to nutritional disorders, delayed diagnosis and treatment of chronic diseases, infectious disease risks, reproductive health issues, and severe psychological trauma. To address these challenges, the study recommends expanding primary healthcare services and Migrant Health Centers, providing qualified medical interpretation support and language training, conducting awareness training for healthcare workers, monitoring the vaccination and health status of unregistered children, and establishing humane working conditions and inclusive social policies.
Referanslar
Ackerson, K. ve Zielinski, R. (2017). Factors influencing use of family planning in women living in crisis affected areas of Sub-Saharan Africa: A review of the literature. Midwifery, 54, 35-60.
Ağır, O. (2018). Türkiye’deki Suriyelilere sağlanan kamusal hizmetlere yönelik bir değerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 111-128.
Aslıhan, A. K. S. U. ve Yılmaz, D. V. (2020). Suriyeli göçmen kadınların üreme sağlığı sorunları ve çözüm önerileri. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 36(2), 117-125.
Atak, M. (2016). Göçmen gruplarında halk sağlığı sorunları ve yönetimi. SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü) Dergisi, (40), 24-25
Aydın, D., Şahin, N. ve Akay, B. (2017). Göç olayının çocuk sağlığı üzerine etkileri. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hast. Dergisi, 7(1), 8-14.
Aygün, O., Gökdemir, Ö., Bulut, Ü., Yaprak, S. ve Güldal, D. (2016). Bir toplum sağlığı merkezi örneğinde sığınmacı ve mültecilere verilen birinci basamak sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(1).
Bal Özkaptan B. (2018). Göç Sürecinin Göç Edenler ve Göç Edilen Yerlerde Yaşayan Bireylerin Sağlık Durumları Üzerindeki Etkisi. Zorunlu Göçler ve Doğurduğu Sosyal Travmalar, syf 356-373
Balic, D., Rizvanovic, M., Cizek-Sajko, M. ve Balic, A. (2014). Age at natural menopause in refugee and domicile women who lived in Tuzla Canton in Bosnia and Herzegovina during and after the war. Menopause, 21(7), 721-725.
Baş, M., Molu, B., Tuna, H. İ. ve Baş, İ. (2017). Göç Eden Ailelerin Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Değişiminin Kadın Ve Çocuk Yaşamına Etkisi. Itobiad: Journal of the Human & Social Science Researches, 6(3).
Beiki, O., Allebeck, P., Nordqvist, T. ve Moradi, T. (2009). Cervical, endometrial and ovarian cancers among immigrants in Sweden: importance of age at migration and duration of residence. European journal of cancer (Oxford, England : 1990), 45(1), 107–118.
Beşer, A. ve Tekkaş Kerman, K. (2017). Göç eden bireylerin öncelikli sağlık sorunları ve sağlık hizmetine ulaşımdaki engeller. Turkiye Klinikleri J Public Health Nurs-Special Topics, 3(3), 143-8.
Chuah, F. L. H., Tan, S. T., Yeo, J. ve Legido-Quigley, H. (2018). The health needs and access barriers among refugees and asylum-seekers in Malaysia: a qualitative study. International journal for equity in health, 17(1), 1-15.
Çakır, B. ve Çevik, C. Küreselleşme, Göç ve Kadın Sağlığı. Humanistic Perspective, 3(1), 225-243.
Demirdizen, D. (2013). Türkiye'de Ev Hizmetlerinde Çalışan Göçmen Kadınlar: Yeni Düzenlemelerle Yarı Köle Emeğine Doğru mu?. Calisma ve Toplum, 38(3).
Deniz, A. ve Yıldırım, Y. (2018). Göçün Başka Bir Boyutu: Kronik Hastalıklar. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 27(3), 261-273.
Ekmekci, P. E. (2017). Syrian refugees, health and migration legislation in Turkey. Journal of immigrant and minority health, 19(6), 1434-1441.
Ereş, F. (2015). Türkiye’de göçmen eğitimi sorunsalı ve göçmen eğitiminde farklılığın yönetimi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 17- 30.
Ghattas, H., Sassine, A. J., Seyfert, K., Nord, M. ve Sahyoun, N. R. (2015). Prevalence and correlates of food insecurity among Palestinian refugees in Lebanon: Data from a household survey. PloS one, 10(6), e0130724.
Gültaç, A. ve Balçık, P. Y. (2018). Suriyeli sığınmacılara yönelik sağlık politikaları. Sakarya Tıp Dergisi, 8(2), 193-204.
Gümüş, G., Kaya, A., Yılmaz, S.G., Özdemir, S., Başıbüyük, M. ve Coşkun A.M. (2017). Suriyeli mülteci kadınların üreme sağlığı sorunları. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 3 (1), 1-17.
Gümüş, Y. (2015). Göçün Sağlık Üzerindeki Etkileri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(1).
Hacıhasanoğlu Aşılar, R. ve Yıldırım, A. (2018). Göçün sosyal ve ruhsal etkileri ve hemşirelik.
Türk Tabipler Birliği. (2018). Mülteciliği Ortaya Çıkaran Koşullara Son Verilsin. https://www.ttb.org.tr/haber_goster.php?Guid=bac58a20-7525-11e8-b8e4-f23637708b6a&1534-D83A_1933715A=f32df8b5c00380deff45641ad269f51ab47df48a (Erişim Tarihi: 08.02.2022)
IOM (Uluslararası Göç Örgütü) (2013). Göç Terimleri Sözlüğü, 2. Baskı, Ed. Richard Perruchoud and Jillyanne Redpath
Islam, M. M. ve Gagnon, A.J. (2016). Use of reproductive health care services among urban migrant women in Bangladesh. BMC Women's Health, 16, 15.
Kadın Merkezi Vakfı (KAMER). Sığınmacı Kadınlar Beş İl Raporu. (2017)
Karadağ, Ö. ve Altıntaş, K. H. (2010). Mülteciler ve Sağlık. TAF Preventive Medicine Bulletin, 9(1).
Keneş, H. Ç. (2019). Türkiye’de Zorunlu Göç Mağduru Çocuklar: Çatışmalar ve Yıkımlar Nedeniyle “Kendi Evinde Mülteci Olmak. Mülkiye Dergisi, 43(3), 625-656.
Kirmayer, L. J., Narasiah, L., Munoz, M., Rashid, M., Ryder, A. G., Guzder, J., ... ve Pottie, K. (2011). Common mental health problems in immigrants and refugees: general approach in primary care. Cmaj, 183(12), E959-E967.
Koçak Y. ve Terzi E. (2012). Türkiye’de göç olgusu, göç edenlerin kentlere olan etkileri ve çözüm önerileri. Kafkas Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (3), 163-184.
Kofman, E., Saharso, S. ve Vacchelli, E. (2015). Gendered perspectives on integration discourses and measures. International Migration, 53(4), 77-89.
Korkmaz A. Ç. (2014). Sığınmacıların sağlık ve hemşirelik hizmetlerine yarattığı sorunlar. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, (1), 37-42
Kördeve, M. K. (2017). Suriyeli Mültecilerin Sağlık Hizmetlerine Erişimi: Bir Alan Araştırması. Sağlık Yönetimi Dergisi, 1(2), 1-12.
Krause, S., Williams, H., Onyango, M. A., Sami, S., Doedens, W. ve Giga N. (2015). Reproductive health services for Syrian refugees in Zaatri camp and Irbid city, Hashemite Kingdom of Jordan: An evaluation of the minimum initial services package. Conflict and Health, 9 (Suppl 1), 4.
Kurtuldu, K. ve Şahin, E. (2018). Göçün kadın yaşamı ve sağlığı üzerine etkileri. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 1(1), 37-46.
Küçükkendirci, H. ve Batı, S. (2020). Konya’da Sağlık Çalışanlarının Mülteci ve Sığınmacılara Bakış Açısının Değerlendirilmesi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 28-39.
Miller, E., Decker, M. R., Silverman, J, G. ve Raj, A. (2007). Migration, sexual axploitation and women’s health: a case report from a community health center. Violence against Women, 13:486-497.
Mülteci Hakları Merkezi. (2021). Surıye’den Gelen Sığınmacılar İçın Türkıye’de Eğıtım Hakkı Sorular ve Yanıtlar.
Oswald, F. and Rowles, G. D. (2006). Beyond the Relocation Trauma in Old Age: New Trends in Elders' Residential Decisions. New dynamics in old age: Environmental and societal perspectives, 127-152.
Özpınar E. (2016). Suriye Krizi Türkiye’de Halk Sağlığını Nasıl Etkiliyor?: Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı.
Önal, A. ve Keklik, B. (2016). Mülteci ve Sığınmacıların Sağlık Hizmetlerine Erişimde Yaşadığı Sorunlar: Isparta İlinde Bir Uygulama. Visionary E-Journal/Vizyoner Dergisi, 7(15).
Resmi Gazete. (2013). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), Sayı: 28615.
Sudhinaraset, M., Cabanting, N., & Ramos, M. (2019). The health profile of newly-arrived refugee women and girls and the role of region of origin: using a population-based dataset in California between 2013 and 2017. International journal for equity in health, 18(1), 1-11.
Şanlı, N. (2020). Geçici Koruma Kapsamında Sağlık Hizmetleri. https://multeciler.org.tr/gecici-koruma-kapsaminda-saglik-hizmetleri/ (Erişim Tarihi: 08.02.2022)
Şener, D. ve Ocakçı A. (2014). Yoksulluğun çocuk sağlığı üzerine çok boyutlu etkileri. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, (1), 57- 68.
Şenol, D. ve Dinç, A. (2016). Türkiye'nin Suriyeli çocuk gelinleri: sosyolojik bir değerlendirme. Üsküdar Üniversitesi Suriyeli Çocuklarla El Ele Uluslararası Göç ve Çocuk Sempozyumu. İstanbul. 17-18 Kasım
Şimşek, Z. C., Doğan, F., Hilali, N. G. ve Özek, B. (2015). Bir İl Merkezinde Yaşayan 15-49 Yaş Evli Suriyeli Kadınlarda Üreme Sağlığı Göstergeleri ve Hizmet İhtiyacı. 18. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi Bildiri Kitabı.
Tengilimoğlu, D., Zekioğlu, A., Budak, F., Eriş, H. ve Younis, M. (2021, May). Refugees’ Opinions about Healthcare Services: A Case of Turkey. In Healthcare (Vol. 9, No. 5, p. 490). Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
Topçu, S. (2006) Göç eden ve etmeyen kadınların sağlığı geliştirme davranışlarının değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). İzmir, Dokuz Eylül Üniversitesi.
Turhan, S., Gürsoy, S. ve Karakullukçu, S. (2021). Türkiye’de Göçmenlere Sunulan Sağlık Hizmetleri İçin Yürütülen İletişim Çalışmaları. Turkish Journal of Public Health, 19(3), 286-294.
Tuzcu, A. ve Bademli, K. (2014). Göçün psikososyal boyutu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(1), 56-66.
Tuzcu, A. ve Ilgaz, A. (2015). Göçün kadın ruh sağlığı üzerine etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 7(1), 56-67.
Türk Tabipler Birliği. (2018). Mülteciliği Ortaya Çıkaran Koşullara Son Verilsin. https://www.ttb.org.tr/haber_goster.php?Guid=bac58a20-7525-11e8-b8e4-f23637708b6a&1534-D83A_1933715A=f32df8b5c00380deff45641ad269f51ab47df48a (Erişim Tarihi: 08.02.2022)
Türkay, M. (2016). Çocukların Sorunları. Savaş, Göç ve Sağlık, Türk Tabipleri Birliği Yayınları. s:71-75.
United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) "Global Trends 2020 Report"
Wickramasinghe, A. A. I. N. ve Wimalaratana, W. (2016). International migration and migration theories. Social Affairs, 1(5), 13-32.
Yağmur, Y. ve Aytekin, S. (2018). Mülteci kadınların üreme sağlığı sorunları ve çözüm önerileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(1), 56-60.
Yaylagül, N. K. ve Aslan, M. (2020). Yaşlılık, Mültecilik ve Sosyal Dışlanma: Suriyeli Yaşlı Mültecilerin Deneyimleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(4), 406-422.
Yılmaz, A. (2019). Göç ve Kadın: “Göçün Feminizasyonu” ve Kadın Göçmenlerin Durumu. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(01), 383-400.
Yılmaz, F. K. ve Ergül, S. (2021) Sağlık Politikası Analizi: Göçmen Sağlığı Kapsamında Suriyeli Sığınmacılar. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 3(2), 119-128.
