Sağlık Güvenliği Bağlamında Türkiye'deki Suriyeli Sığınmacılar
Özet
Bu çalışma, Türkiye’deki Suriyeli sığınmacıların durumunu insani güvenlik anlayışının önemli bir boyutu olan sağlık güvenliği çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. 2011 yılında başlayan Suriye iç savaşı sonrasında gerçekleşen kitlesel göçler; göç öncesi olumsuz koşullar, zorlu yolculuk şartları ile barınma, beslenme ve hijyen yetersizlikleri nedeniyle sığınmacıların sağlık savunmasızlığını artırmış ve toplum sağlığını tehdit eden bulaşıcı hastalık risklerini gündeme getirmiştir. Türkiye, bu süreçte Geçici Koruma Yönetmeliği ve ilgili mevzuat düzenlemeleriyle sığınmacıların sağlık hizmetlerine ücretsiz ve adil erişimini güvence altına almıştır. Sınır kapılarında gerçekleştirilen sağlık taramaları, bağışıklama çalışmaları, aşılama kampanyaları, Göçmen Sağlığı Merkezleri (GSM), Yabancı Uyruklular Poliklinikleri ve Erken Uyarı Sistemleri gibi özelleştirilmiş hizmetler hayata geçirilmiş; COVID-19 pandemisi döneminde de tüm sığınmacılar teşhis ve tedavi kapsamına dâhil edilmiştir. Yürütülen bu faaliyetlerde Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF, Uluslararası Göç Örgütü ve Avrupa Birliği (SIHHAT Projesi) gibi uluslararası aktörlerle yakın iş birliği sağlanmıştır. Buna karşın dil ve iletişim engelleri, sağlık okuryazarlığı eksikliği, kültürel uyum sorunları ile yüksek sığınmacı nüfusunun getirdiği yoğun hizmet talebi, ulusal sağlık sistemi ve kamu bütçesi üzerinde ciddi mali ile operasyonel yükler oluşturmuştur. Sonuç olarak, göç kaynaklı sağlık güvenliği risklerinin etkin yönetilmesi, toplum sağlığının korunması ve sağlık sistemi yanıt kapasitesinin sürdürülebilirliği için kapsayıcı politikaların, güçlü yasal altyapının ile ulusal ve uluslararası yönetişim mekanizmalarının kararlılıkla sürdürülmesi elzemdir.
This study analyzes the situation of Syrian refugees in Turkey through a holistic approach within the framework of health security, an important dimension of human security. Mass migrations following the Syrian civil war that began in 2011 increased the health vulnerability of refugees and brought infectious disease risks threatening public health to the fore, due to adverse pre-migration conditions, harsh journey terms, and deficiencies in shelter, nutrition, and hygiene. In this process, Turkey ensured refugees' fair and free access to healthcare services through the Regulation on Temporary Protection and relevant legislative arrangements. Specialized services such as health screenings at border gates, immunization activities, vaccination campaigns, Migrant Health Centers (GSM), Foreigner Polyclinics, and Early Warning Systems were implemented; during the COVID-19 pandemic, all refugees were included in diagnosis and treatment scope. Close cooperation was maintained with international actors such as the World Health Organization, UNICEF, the International Organization for Migration, and the European Union (SIHHAT Project). However, language and communication barriers, lack of health literacy, cultural adaptation issues, and high service demand brought by the dense population placed significant financial and operational burdens on the national health system and public budget. Consequently, effectively managing migration-related health security risks, protecting public health, and maintaining the sustainability of health system response capacity strictly require sustaining inclusive policies, strong legal infrastructure, and national-international governance mechanisms.
Referanslar
Afaq, A., and Sirohi, N. (2018). The New York Declaration For Refugees And Migrants. World Affairs: The Journal of International Issues, 22(1), 80-97.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2015). Geçici koruma altındaki yabancılara ilişkin sağlık hizmetlerinin yürütülmesi hk genelge. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/2311/files/2015_8_Gecici_Koruma_altindaki_Yabancilara_Iliskin_Saglik_Hizmetlerinin_Yurutulmesi.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Aksakal, F.N. (2019). Göçmenlere Yönelik Bağışıklama Hizmetleri. Göç ve Sağlık. (T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1147, s 82-90) içinde. Uzerler Matbaacılık.
Aldis, W. (2008). Health security as a public health concept: a critical analysis. Health Policy and Planning, 23(6), 369-375.
Bateman-House, A., and Fairchild, A. (2008). Medical examination of immigrants at Ellis Island. AMA Journal of Ethics, 10(4), 235-241.
Chiu, Y. W., Weng, Y. H., Su, Y. Y., Huang, C. Y., Chang, Y. C., and Kuo, K. N. (2009). The nature of international health security. Asia Pacific journal of clinical nutrition, 18(4), 679-683.
Çağlar, T. (2018). Göç çalışmaları için kavramsal bir çerçeve. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 26-49.
Diker, E. (2018). Türkiye’deki Suriyeli Mültecilerle İlgili Kaynakçalar: Sağlık. Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, FMRC Serisi, (1).
Ekici, S., ve Tuncel, G. (2015). Göç ve insan. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 9-22.
Ertem, M. Keklik, K. (2019). Göç edenlerin sağlık gereksinimleri ve sağlık hizmetlerine erişim. Göç ve Sağlık. (T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1147, s 46-53) içinde. Uzerler Matbaacılık.
Eskiocak, M., Marangoz, B. ve Etiler N. (2016). Suriye, Türkiye ve Irak’ta Savaşın Bölgedeki Bulaşıcı Hastalıklara Etkileri. Savaş, Göç ve Sağlık, (s 46-51) içinde. Türk Tabipleri Birliği Yayınları.
European Centre for Disease Prevention and Control (2018). Public health guidance on screening and vaccination for infectious diseases in newly arrived migrants within the EU/EEA. Stockholm: ECDC. Ss.4.
Gavi, The Vaccine Alliance (b.t.). About our allience. https://www.gavi.org/our-alliance/about adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (b.t.). Geçici korumamız altındaki Suriyeliler. https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamiz-altindaki-suriyeliler adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (b.t.). Göç İstatistikleri: Geçici koruma. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (2019). Geçici koruma yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/21.5.20146883.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Grabovschi, C., Loignon, C., and Fortin, M. (2013). Mapping the concept of vulnerability related to health care disparities: a scoping review. BMC health services research, 13(1), 1-11.
Gushulak, B. D., Weekers, J., and MacPherson, D. W. (2009). Migrants and emerging public health issues in a globalized world: threats, risks and challenges, an evidence-based framework. Emerging health threats journal, 2(1), 7091.
Gültaç, A., ve Balçık, P. Y. (2018). Suriyeli sığınmacılara yönelik sağlık politikaları. Sakarya Tıp Dergisi, 8(2), 193-204.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (b.t.). Göçmen sağlığı merkezi. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://hsgm.sagl4ik.gov.tr/tr/g%C3%B6%C3%A7men-sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-merkezleri.html adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, (b.t.). Yabancı Uyruklular Polikliniği. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/yabanc%C4%B1-uyruklar-poliklini%C4%9Fi.html adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, (b.t). Gönüllü sağlık tesisleri. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/g%C3%B6n%C3%BCll%C3%BC-sa%C4%9Fl%C4%B1k-tesisleri.html adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, (2019). Ani gelişen halk sağlığı tehditlerine yönelik erken uyarı cevap sistemi uygulama yönergesi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/mevzuat/yonergeler/ani_gelisen_halk_sagligi_tehditleri_Yonerge.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
International Organization for Migration (2017). Health Of Migrants: Resetting The Agenda. International Organization for Migration. Sf.4 https://publications.iom.int/system/files/pdf/gc2_srilanka_report_2017.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
International Organization for Migration (2017). IOM Regional Response To The Syria Crisis. https://www.iom.int/sites/g/files/tmzbdl486/files/situation_reports/file/IOM_Regional_Response_to_the_Syria_Crisis_Sitrep_February_2017.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
International Organization for Migration (2019.a). World Migration Report 2020. International Organization for Migration. Ss.212-223.
International Organization for Migration (2019.b). Global Health Security Partner Engagement (Broşür). Global: IOM. https://migrationhealthresearch.iom.int/global-health-security-partner-engagement
International Organization for Migration (b.t.). Global compact for migration. https://www.iom.int/global-compact-migration adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
International Organization for Migration (2021). Migration Health 2019 Activities Overview: Leave no Migrant Behind. Geneva. Sf.6
İlhan, M. N., Gözlü, M., Atasever, M., Dündar, M. A., Büyükgök, D., ve Barkan, O. B. (2016). Göç ve Halk Sağlığı. SASAM ENSTİTÜSÜ SASAM Yayınları,(7. sayı).
Küçük, A. Türkiye’de Göç Ve Sağlık Politikaları Analizi:“Sıhhat Projesi” Örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(47), 473-496.
Mardin, D., Özvarış, Ş. B., Sakarya, S., Kayı, İ., Gürsoy, G., Yukarıkır, N., ve Başpınar, A. (2020). Covıd-19 sürecinde Türkiye’de göçmen ve mültecilerin durumu. Sağlık ve Toplum Özel, (01.11).
Oytun, O., ve Gündoğar, S. S. (2015). Suriyeli sığınmacıların Türkiye’ye etkileri ORSAM ve TESEV Raporu (Rapor no: 195 s 20). Ankara: ORSAM Yayınları.
Sharara S.L., Kanj S.S, “War and infectious diseases: Challanges of the Syrian War”. PLOS Pathogens, 2014, 10(11): 1-4
Sıhhat Projesi (b.t.). Proje Faaliyetleri. https://st.sihhatproject.org/proje-faaliyetleri_0-657 adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (2006). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5510.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
T.C. Sağlık Bakanlığı ve Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2011). Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi sözlüğü. Bakanlık Yayın, 814(1). Sf.6.
T.C. Sağlık Bakanlığı (2015). Geçici Koruma Altına Alınanlara Verilecek Sağlık Hizmetlerine Dair Esaslar Yönergesi. http://www.madde14.org/images/5/56/SagBakYonergeDegisiklik54567092.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
T.C. Sağlık Bakanlığı (2019). Pandemik influenza ulusal hazırlık planı. https://grip.gov.tr/depo/saglik-calisanlari/ulusal_pandemi_plani.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
T.C. Sağlık Bakanlığı ve T.C. İçişleri Bakanlığı (2020). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü ve Sağlık Bakanlığı Arasında Götürü Bedel Üzerinden Sağlık Hizmeti Alım Protokolü. https://khgmfinansalanalizdb.saglik.gov.tr/Eklenti/41315/0/2021-yili-goc-idaresi-genel-mudurlugu-ve-saglik-bakanligi-arasinda-goturu-bedel-uzerinden-saglik-hizmet-alim-protokolupdf.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
T.C. Resmi Gazete, (2020). Sosyal güvenlik kurumu sağlık uygulama tebliğinde değişiklik yapılmasına dair tebliğ. Sayı: 31094 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200409-7.htm adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
T.C. Resmi Gazete, (2020). 13/04/2020 tarihli ve 2399 sayılı cumhurbaşkanı kararının eki. Sayı:31099 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200414-16.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Turan, M., Kaya, A. A., Ve Sezen, İ. (2018). Türkiye’deki Suriyeli misafirler ve ilişkilendirilen bulaşıcı hastalıklar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(4), 119-127
Tülek, N (2019). Göç, bulaşıcı hastalıklar ve sürveyans. Göç ve Sağlık. (T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1147, s 70-81) içinde. Uzerler Matbaacılık.
Türk Tabipleri Birliği (2014). Suriyeli sığınmacılar ve sağlık hizmetleri raporu (Birinci Baskı, s.15). Türk Tabipleri Birliği Yayınları.
United Nations Development Programme (1994). Human Development Report 1994. Oxford University Press. Ss.24-28.
UNICEF (b.t.). Bağışıklama. https://www.unicef.org/turkey/ba%C4%9F%C4%B1%C5%9F%C4%B1klama adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
UNESCO ve UNAIDS (2000). Migrant populations and HIV, AIDS: the development and implementation of programmes: theory, methodology and practice. https://data.unaids.org/publications/irc-pub01/jc397-migrantpop_en.pdf adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
United Nations High Commissioner for Refugees (2017). Access to health care services for foreigners under ınternational protection in turkey. https://data2.unhcr.org/en/documents/details/59198 adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
United Nations High Commissioner for Refugees (b.t.). Sınır ötesi insani faaliyetler. https://www.unhcr.org/tr/sinir-otesi-faaliyetler adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
Voss, M., Wahedi, K., and Bozorgmehr, K. (2020). Health Security in the Context of Forced Migration. Health policy and systems responses to forced migration. Cham: Springer, 119-39. Ss.124.
World Health Organization (2007). The World Health Report 2007: A Safer Future: Global Public Health Security In The 21st Century. World Health Organization Press. Ss 1-21.
World Health Organization. (2005). International Health Regulations 2005. (Second edition). World Health Organization Press. Sf.9;10
World Health Organization (b.t.) Health security. https://www.who.int/health-topics/health-security/#tab=tab_1 adresinden 18 Eylül 2021 tarihinde alınmıştır.
World Health Assembly, 70. (2017). Promoting the health of refugees and migrants: draft framework of priorities and guiding principles to promote the health of refugees and migrants: report by the Secretariat. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/274829
World Health Organization (2016). Tuberculosis control in migrant populations :guiding principles and proposed actions. Manila: WHO Regional Office for the Western Pacific. Sf.3.https://apps.who.int/iris/handle/10665/246423
