Hareket ve Antrenman
Özet
Bu metin, hareket ve antrenman biliminin tarihsel gelişimini, temel kavramlarını, antrenman ilkelerini, yüklenme prensiplerini ve enerji sistemlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. İlk insanların yaşam mücadelelerinden M.Ö. 5000'deki Sümer etkinliklerine ve 20. yüzyıldaki Murfy, Holmer (Fartlek), Reindell ve Gerschler (İnterval) ile Matwejew'in periyotlama sistemlerine uzanan tarihsel süreç ayrıntılı biçimde anlatılmaktadır. Sporcunun fizyolojik, teknik, taktik, zihinsel ve psikolojik kapasitesini en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan antrenman kavramı; spor, fiziksel aktivite, egzersiz, performans, kondisyon, dinlenme ve kronik yorgunluğu ifade eden sürantrenman terimleriyle ilişkilendirilmektedir. Başarılı bir antrenman sürecinde bilinçli ve aktif katılım, çok yönlü gelişim, özelleşme, bireyselleşme, çeşitlilik, model antrenman, yıllık periyotlama ve geriye dönüşüm gibi temel antrenman ilkelerinin hassasiyetle gözetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Yüklenmenin şiddet, sıklık, süre ve kapsam ögeleri doğru oranlanmalı; performans artışı için kademeli (yavaş yavaş) yüklenme ya da elit sporcularda sıçrama-fazla yüklenme prensipleri uygulanmalıdır. Organizmanın yüklenmelere uyum sağlayıp enerji depolarını yenilediği süperkompenzasyon evresi için doğru dinlenme aralıklarının hayati önem taşıdığı belirtilmektedir. Son olarak metin; kasların yapısını, kasılma türlerini ve kısa, orta ile uzun süreli fiziksel aktivitelerde kullanılan Fosfojen (ATP-CP), Laktik Asit (Glikolitik) ve Aerobik (Oksidatif) enerji sistemlerinin çalışma mekanizmalarını detaylı olarak açıklamaktadır.
This text comprehensively examines the historical development, basic concepts, training principles, loading parameters, and energy systems of movement and training science. It details the historical process extending from early human survival struggles to Sumerian athletic activities in 5000 BC and 20th-century periodization systems pioneered by Murfy, Holmer (Fartlek), Reindell and Gerschler (Interval), and Matwejew. The concept of training—aiming to maximize an athlete's physiological, technical, tactical, mental, and psychological capacity—is interconnected with terms such as sport, physical activity, exercise, performance, conditioning, rest, and overtraining (chronic fatigue). It emphasizes that a successful training process requires strict adherence to core training principles including conscious and active participation, multilateral development, specialization, individualization, variety, model training, annual periodization, and reversibility. The intensity, frequency, duration, and volume elements of loading must be properly balanced, applying progressive loading or, for elite athletes, leap/overloading principles to enhance performance. Crucially, proper rest intervals are vital for the supercompensation phase, wherein the organism adapts to loads and over-replenishes energy stores. Finally, the text explains muscle structures, contraction types, and the mechanisms of the Phosphagen (ATP-CP), Lactic Acid (Glycolytic), and Aerobic (Oxidative) energy systems utilized in short-, medium-, and long-duration physical activities.
Referanslar
Açıkada, C. (2016). Antrenman Periyodizasyonu: Tarihsel Sürecin Bilim Boyutu. Spor Bilimleri Dergisi. 27 (3), 133–148.
Açıkada, C. ve Ergen, E. (2010). Süratin Geliştirilmesi. Spor Bilimleri Dergisi. 21 (2) 114-120.
Akıl, C. (2007). Dayanıklılık Sporcularında Beslenme Bilgi Düzeylerinin Belirlenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Altınkök, M. (2015). Yüksek Şiddetli İnterval Antrenman Uygulamalarının Etki Alanlarının İncelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research. 1(2).
Bateman, E. D. (2006). Severity And Control Of Severe Asthma. J Allergy Clin Immunol. 117, 519-21.
Bay, Ü. S. ve Yılmaz, E. (2021). Ruhsal Bozukluklarda Fiziksel Aktivite ve Egzersizin Etkileri. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi. 3(2), 437-447. Doi:10.38021asbid.849274
Bompa, T. (2007). Dönemleme Antrenman Kuramı ve Yöntemi. (Dördüncü Baskı) Ankara: Spor Yayınevi.
Bompa, T. (2003). Dönemleme Antrenman Kuramı ve Yöntemi. (İkinci Baskı) Ankara: Spor Yayınevi.
Bompa, T. (1998). Dönemleme Antrenman Kuramı ve Yöntemi. (Beşinci Baskı) Ankara: Spor Yayınevi.
Bompa, T., & Haff, G. (2015). Dönemleme Antrenman Kuramı ve Yöntemi. (Beşinci basım ed.). Ankara: Spor Yayınevi.
Bompa, T., & Haff, G. (2009). Theory and Methodology Training. (Çev. Bağırgan, T.). Dönemleme Antrenman Kuramı ve Yöntemi. Ankara: Spor Yayınevi ve Kitabevi.
Bozdoğan, T. K. ve Kızılet, A. (2017). The Effect Of Coordination And Plyometric Exercises on Agility, Jumping And Endurance Ability in Badminton Players. International Journal of Sport Exercise and Training Sciences. 3(4), 178-187. DOI: 10.18826/useeabd.345236.
Brooks, G. A., Butterfield, G. E., Wolfe, R. R, Groves, B. M., Mazzeo, R. S., Sutton, J. R., Wolfel, E. E., & Reeves, J. T. (1991). Increased dependence on blood glucose after acclimatization to 4300 m. J Appl Physiol, 70(2), 919- 927.
Cadegiani, F. A., & Kater, C. E. (2019). Basal Hormones and Biochemical Markers as Predictors of Overtraining Syendrome in Male Athletes: The EROS-BASL Study. Journal of Athletic Traning. 54(8), 906-914.
Carfagno, D. G., & Hendrix, J. C. (2014). Overtraining Syndrome in The Athlete: Current Clinical Practice. Current Sports Medicine Reporsts. 13(1).
Dündar, U. (2003). Antrenman Teorisi. Nobel Yayın Dağıtım.
Dündar, U. (1998). Antrenman Teorisi. Ankara: Bağırgan Kitabevi.
Engin, H. (2018). 12-15 Yaş Arası Güreşçilerde 8 Haftalık Denge Antrenmanının Denge, Çeviklik ve Sürat Performansı Üzerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Erdem, K., Çağlayan, A., Korkmaz, O., Kızılet, T. ve Özbar, N. (2015). Amatör Futbolcuların Vücut Kitle İndeksi, Denge ve Çeviklik Özelliklerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Spor, Egzersiz ve Antrenman Bilimi Dergisi. 1(20), 95-103.
Ergen, E. (2017). Egzersiz Fizyolojisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Fox, E. L. (1988). The Physiological Basis of Physical Education and Athletics. (Çev: M. Cerit). Ankara: Bağırgan Kitabevi.
Gastin, P. B. (2001). Energy System Interaction and Relative Contribution During Maximal Exercise. Australia: Sports Med.
Günay, M. ve Şıktar, E. (2017). Antrenman Bilimi. Ankara: Gazi Kitabevi.
Günay, M., Ciciloğlu, İ., Tamer, K. ve Şıktar, E. (2018). Spor Fizyolojisi ve Performans Ölçüm Testleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
Gündüz, N. (1995). Antrenman Bilgisi. İzmir: Saray Medikal Yayıncılık.
Harre, D. (1982). Principles of Sport Training. Berlin: Sportverlag.
Hollmann, W., & Hettinger, T. (1980). Sportmedizin: Arbeits und Trainingsgrundlagen. Gebundene Ausgabe Schattauer Verlag, Stuttgart, New York.
Kenny, W. L., Wilmore, J. H., & Costil, D. L. (2015). Physiology of Sport and Exercise. United States of America: Human Kinetics.
Kızılet, A., Atılan, O. ve Erdemir, İ. (2010). 12-14 Yaş Grubu Basketbol Oyuncularının Çabukluk ve Sıçrama Yetilerine Farklı Kuvvet Antrenmanlarının Etkisi. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 12(2), 44-57.
Kızılet, A., Bozdoğan, T. K. ve Kirişçi, İ. (2020). Spora Katılım ve Özelleşme. Spor Bilimlerinde Teori ve Araştırmalar. 151-172. (Ed: Doç. Dr. Ö. Karataş).
Kızılet, A., Erdem, K., Karagözoğlu, C., Topsakal, N., & Çalışkan, E. (2004). Futbolcularda Bazı Fiziksel ve Motorsal Özelliklerin Mevkiler Açısından Değerlendirilmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 9(3), 67-78.
Koç, S. (2005). Beden Eğitimi ve Sporda Beceri Gelişimi. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.
Koz, M., Ersöz, G. ve Gelir, E. (2003). Fizyoloji ders kitabı. Nobel.
Kuter, M. ve Öztürk, F. (1997). Antrenör ve Sporcu El Kitabı. Bursa: Bursa Gazetecilik ve Yayıncılık Matbaası.
Letzelter, C., Eidlesberg, M., Rostas, F., Breton, J., & Theiblemont, B. (1987). The Journal of Chemical Physics. 114-273.
Martin, D. (1981). Grundlagen der Trainingslehre. Schondorf.
Mathey, E. (1969). This thing colled sport. Y Health Physical. 40(2), 38.
Matwejew L. P. (2004). Sporsal Antrenman Dönemlemesi. Ankara: Bağırgan Yayımevi, 2004.
Matveyev, L. P. (1981). Fundamentals of Sports Training. Moscow.
McArdle, W. D., Katch, V. I., & Katch, F. I. (2010). Exercise Physiology. Philadelphia: Wolters Kluwer Health.
Muratlı, S., Kalyoncu, O. Ve Şahin, G. (2011). Antrenman ve Müsabaka. İstanbul: Kalyoncu Spor Danışmanlık.
Muratlı, S., Şahin, G. ve Kalyoncu, O. (2005). Antrenman ve Müsabaka. İstanbul: Yaylım Yayıncılık.
Neuhof, M. (2020). Training Supercompensation-why breaks are more important than training. Erişim tarihi; 13.02.2022. https://www.bestfit.app/blog-en/supercompensation-why-breaks-are-more-important-than-training.
Serin, E. (2015). Anaerobik Dayanıklılık ile Dikey Sıçrama Arasındaki İlişkisi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Konya.
Sevim, Y. (2002). Antrenman Bilgisi. Ankara: Nobel Yayınevi.
Sevim, Y. (2001). Antrenör Eğitim ve İlkeleri. Ankara: Gazi Kitabevi. 4-13.
Sevim, Y. (1997). Antrenman Bilgisi. Ankara: Gazi Büro Kitabevi.
Sevim, Y. (1995). Antrenman Bilgisi. Ankara: Nobel Yayınevi.
