Psikomotor Gelişim
Özet
Bu metin, sporsal faaliyetlerin ve insan hareketliliğinin temelinde yer alan psikomotor gelişim konusunu ve bu süreçle ilişkili temel kavramları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Gelişim, anne karnında döllenme ile başlayıp yaşamın sonuna kadar devam eden sürekli nicel ve nitel değişimler bütünü olarak tanımlanırken; büyüme, olgunlaşma, öğrenme ve hazır bulunuşluk gibi temel kavramlarla açıklanmaktadır. Çalışmada gelişimin kalıtım ve çevre etkileşimi, baştan ayağa ve içten dışa doğruluğu, sürekliliği, nöbetleşe devam etmesi, bir bütün olması, kritik dönemleri içermesi ve bireysel farklılıklar barındırması gibi temel ilkelerine vurgu yapılmaktadır. Ayrıca Sigmund Freud, Erik Erikson, Jean Piaget ve Robert Havighurst'ün çocuk gelişimine ilişkin kuramsal modelleri detaylıca sunulmaktadır. Motor gelişim boyutu ise motor beceri, motor performans, motor öğrenme ve motor kontrol kavramları çerçevesinde değerlendirilmekte; doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası etkenlerin bu süreci etkilediği belirtilmektedir. Dikkat, denge, kuvvet, esneklik ve tepki hızı gibi psikomotor yetilerin yanı sıra lokomotor, non-lokomotor ve manipülatif temel hareket çeşitleri detaylandırılmaktadır. Gallahue’nun piramit modeli doğrultusunda refleksif hareketler, ilkel hareketler, temel hareketler ve sporla ilişkili hareketler dönemleri ile yeni doğan bebek refleksleri ele alınmaktadır. Son bölümde ise algısal-motor gelişim, algısal değişmezlik türleri ile el-göz koordinasyonu, şekil-zemin ve mekânsal ilişkilerin algılanması gibi görsel algılama alanları işlenmektedir.
This text comprehensively addresses the subject of psychomotor development, which forms the foundation of sports activities and human mobility, along with the core concepts associated with this process. While development is defined as a continuum of quantitative and qualitative changes starting from fertilization in the womb and continuing until the end of life, it is explained through key concepts such as growth, maturation, learning, and readiness. The study emphasizes the fundamental principles of development, including the interaction of heredity and environment, cephalocaudal and proximodistal direction, continuity, alternating speed, wholeness, critical periods, and individual differences. Furthermore, theoretical models of child development by Sigmund Freud, Erik Erikson, Jean Piaget, and Robert Havighurst are presented in detail. The motor development dimension is evaluated within the framework of motor skills, performance, learning, and control, noting that prenatal, perinatal, and postnatal factors influence this process. Along with psychomotor abilities such as attention, balance, strength, flexibility, and reaction time, basic movement types—locomotor, non-locomotor, and manipulative—are elaborated. In accordance with Gallahue's pyramid model, the periods of reflexive, rudimentary, fundamental, and specialized sports-related movements, as well as neonatal reflexes, are examined. Finally, the last section covers perceptual-motor development, types of perceptual constancy, and areas of visual perception such as hand-eye coordination, figure-ground perception, and spatial relationships.
Referanslar
Akaroğlu, E. G. ve Dereli, E. (2012). Okul öncesi çocukların görsel algı eğitimlerine yönelik geliştirilmiş eğitici oyuncakların çocukların görsel algılarına etkisi. Zeitschrift für die welt der türken/journal of world of turks, 4(1), 201-222.
Akdemir, B. (2006). 6-12 yaş arası zihinsel engelli çocukların görsel algı becerilerinin değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Aktuğ, Z., Rüçhan, R. I . ve Çelenk, Ç. (2019). Çocuklarda motor beceri ile futbola özgü teknik beceriler arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 10(1), 13-23.
Alakuş, A. O. ve Mercin, L. (2011). Sanat Eğitimi ve Görsel Sanatlar Eğitimi. Pegem Akademi. Ankara.
Arı, R. (2017). Eğitim Psikolojisi (Gelişim ve Öğrenme). Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara.
Ataçocuğu, M. (2018). Brain fit egzersizlerinin 4-18 yaş arasındaki çocuklarda dikkat odaklanma gelişimi, görsel gelişim, işitsel gelişim, sosyal-duygusal gelişim, psiko-motor gelişimi üzerine etkisi. Yüksek lisans tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
Atalayer, F. (1994a). Görsel Sanatlarda Estetik İletişim. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları. Eskişehir.
Atay, M. (2005). Çocukluk Döneminde Gelişim. Kök Yayıncılık. Ankara.
Atkinson, R.C., & Shiffrin, R.M. (1968). Human memory: A proposed system and its control processes. In K.W. Spence (Ed.), The psychology of learning and motivation: Advances in research and theory, 5(8), 89–195. New York: Academic Press.
Aydınlı, S. (1986). Mekânsal değerlendirmede algısal yargılara dayalı bir model. Doktora Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Aydoğan, Y., Özyürek A. ve Akduman, G. G. (2015). Motor Gelişim İçinde: Erken Çocukluk Döneminde Gelişim. Vize Basın Yayın, Ankara.
Ballı Mülazımoğlu, Ö. (2006). Bruininks-oseretsky motor yeterlik testinin geçerlik, güvenirlik çalışması ve beş-altı yaş grubu çocuklara uygulanan cimnastik eğitim programının motor gelişime etkisinin incelenmesi. Doktora tezi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Baltacı, G. (2008). Çocuk ve Spor, Klasmat Matbaacılık. Ankara.
Bedel, E. F. (2013). Doğum ve Yeni Doğmuş Bebek. İçinde: Bebekler ve Çocuklar. Nobel, Ankara.
Beji, N. ve Aşçı, Ö. S. (2011). Cinsellikle ilgili Kuramlar ve İlk Bilimsel Çalışmalar. Androloji Bülteni, 45: 160–163.
Beken, S. (2009). Montessori yöntemi etkinliklerinin 5–6 yaş çocuklarının el becerilerinin gelişimine etkisi. Yüksek lisans tezi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
Binbaşıoğlu, C. (1992). Eğitim Psikolojisi, Kadıoğlu Matbaası, Ankara.
Bulut Pedük, Ş., Baran, G., Aral, N. ve Çimen, S. (2000). Çocuk Gelişimi 2, Ya-P Yayınları, ISBN: 9789754246209, Sy.61-62.
Cech, D. J., & Martin, S. (2012). Functıonal movement development across the life span. St. Louis, Missouri: Elsevier (USA).
Cüceloğlu, D. (1998). Yeniden İnsan İnsana. Remzi Kitabevi, İstanbul.
Çakır, H. (1997). Çocukların algılamasında etkili olan parametrelerin belirlenmesi. Yüksek lisans tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Çok, F. (1976). Gelişim psikolojisi, kuramlar, yöntemler ve yaşamın ilk yılları (kısaltarak çeviri). AÜ Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2 (26), s. 641-670.
Dal, N. (2015). El tercihi belirlenen 10-11 yaş grubu çocukların okçuluk öğretiminde psikomotor ve bilişsel yeteneklerinin okçuluk performansı ile arasındaki ilişki. Doktora tezi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa.
Deniz, M. E. (2011). Eğitimin Psikolojik Temelleri, Eğitim Bilimine Giriş. E. Karip (Ed.), (4. b.), (s.105-146). Ankara: Pegem Akademi.
Didin, E. ve Akyol, A. K. (2017). Bilişsel Gelişim: Erken çocukluk döneminde gelişim, (s.239-261). Ankara: Anı Yayıncılık.
Dimitrijevi, L., & Bjelakovi, B. (2004). Development of cardinal motor skills in the first year of life. Acta Fac. Med. Naıss, 253-257.
Dursun, M. Z. (2003). Temel becerileri içeren özel beden eğitimi program tasarısının okulöncesi 6 yaş çocukların motor beceri erişileri üzerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Yönetmeliğinin Spor Bilimleri Ve Teknolojisi Programı İçin Öngördüğü Bilimde Uzmanlık Tezi, Ankara.
Duru, H. (2008). Gelişimsel Görsel Algı Testi-2’nin 6 yaş çocukları için güvenirlik ve geçerlik ön çalışması. Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Erben, S. (2005). Montessori materyallerinin zihin engelli ve işitme engelli çocuklarının alıcı dil gelişiminden görsel algı düzeylerine etkisi. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Ercan, Z. G. ve Aral, N. (2011). Anasınıfı çocuklarının görsel-motor koordinasyon gelişimine görsel algı eğitiminin etkisinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(3), 443-466.
Ercan, Z. G. (2009). Anasınıfına devam eden altı yaş çocuklarına verilen görsel algı eğitiminin görsel-motor koordinasyon gelişimine etkisinin incelenmesi. Doktora tezi. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Erden, M. ve Akman, Y. (2001). Gelişim ve Öğrenme. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
Erden, M. ve Akman, Y. (2014). Eğitim Psikolojisi: Gelişim Öğrenme Öğretme. Ankara: Arkadaş Yayınevi.
Esencan Y. T. ve Beji, K. N. (2015). Günümüze değin cinsellik konusunda yapılan çalışmaların irdelenmesi. Androloji Bülteni, 17(63):301-310.
Frostig, M. (1964). Pictures and Patterns: Teacher’s Guide. Follet. Viyana.
Gallahue D. L., Ozmun, J. C., & Goodway, J. D. (2012). Motor gelişimi anlamak. Bebekler, çocuklar, ergenler, yetişkinler. Çev. Ed. Dilara Sevimay Özer ve Abdurrahman Aktop Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Gallahue D. L., & Donnelly, F. C. (2003). Developmental Physical Education for all Children Movement Skill Acquisition. Human Kinetics, 4th Ed., Champaign.
Gallahue D. L., & Ozmun, J. C. (2006). Understanding motor development: Infants, children, adolescents, adults. 6/e, McGraw-Hill Higher Education.
Gallahue, D. L., Ozmun J. C., & Goodway, J. D. (2014). Motor Gelişimi Anlamak (Özer D., Aktop A. Çev.) Nobel Yayınevi, Ankara.
Gallahue, D. L. (1982). Understanding Motor Development in Children. Boston, MA: John Wiley & Sons, Inc.
Gallahue, L. D., & Ozmun, J. C. (2012). Understanding Motor Development, New York: McGraw-Hill Companies.
Gümüşdağ, H. ve Yıldırım, M. (2020). Spor Bilimlerinde Çocuklarda Motor Gelişim. Nobel yayınları, Ankara.
İnanç, B. Y. ve Yerlikaya , E. (2012). Kişilik Kuramları. Pegem Akademi yayını. Ankara.
İnceoğlu, M. (2011). Tutum, Algı ve İletişim. Elips Kitabevi. İstanbul.
Kahraman, Ö. G. (2021). Bebeklik Döneminde Hareket Becerileri ve Desteklenmesi: Refleksler ve İlkel Hareketler Dönemi (0-2 Yaş). İçinde: Çocuklarda Hareket Gelişimi ve Desteklenmesi. (Ed: Özmen T, Özyürek A), Nobel, Ankara.
Kail, R. V. (2016). Children and Their Development, Pearson, Boston.
Kalkavan, A. (2005). Psiko-motor gelişim, hentbol. antrenör yetiştirme kursu. Gençlik ve Spor Eğitim Daire Başkanlığı, 8-10.
Kalkavan, A. (2007). Psikomotor Gelişim, Yayınlanmamış Ders Notları. Kütahya.
Karacan, D. (2003). İlköğretim öğrencilerinin bazı fiziksel ve fizyolojik özelliklerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Kurt, G. (2013). Gelişimin Temelleri İçinde: Bebekler ve Çocuklar. (Ed. Berk LE) Nobel, Ankara.
Kuzgun, Y. (2000). Rehberlik ve Psikolojik Danışma. Ösym Yayınları. Ankara.
Mentügay, S. (2005). Çocuklarda Hareket Gelişimi ve Spor. Morpa Kültür Yayınları. İstanbul.
Mesrahi, T., & Sedighi, M. (2013). Development of visual-motor perception in pupils with expressive writing disorder and pupils without expressive writing disorder: A comparative statistical analysis. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, 2 (3), 119-126.
Milli Eğitim Bakanlığı (2013). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Psikomotor Gelişim. Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi, Ankara.
Morgan, T. C. (1999). Psikolojiye giriş. Karataş. S. (Ed.). Hacettepe Üniversitesi Yayınları. Ankara.
Morris, G. C. (2002). Understanding Psychology. Çev: Ayvaşık B., Sayıl M. Türk Psikologlar Derneği Yayınları. Ankara.
Özbay, Y. (2003). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi Araştırma-Kuram-Uygulama. İber Matbaacılık, Trabzon.
Özer, D. (2002). Okulöncesi dönemdeki çocukların fiziksel uygunluklarının değerlendirilmesi. Çağdaş Eğitim Dergisi, 285,17-21.
Özer, D. ve Özer, K. (2000). Çocuklarda Motor Gelişim, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Özer, D. S. ve Özer, K. (2012). Çocuklarda Motor Gelişim. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Özer, D. S. ve Özer, K. (2004). Çocuklarda Motor Gelişim. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Özer, D. S. ve Özer, K. (2005). Çocuklarda Motor Gelişim (4. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Özer, D. S. ve Özer, K. (2009). Çocuklarda Motor Gelişim. Nobel Yayınları. Ankara.
Özer, D. S. ve Özer, M. K. (2016). Çocuklarda Motor Gelişimi. Nobel, Ankara.
Özer, M. K. ve Özer, D. S. (2006). Çocuklarda Motor Gelişim, Nobel Yayın Dağıtım. Ankara.
Özlü, K. (2020). Bilişim destekli hareket eğitiminin temel motor beceri gelişimi ile tutum ve motivasyona etkisi. Doktora Tezi, Hitit Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çorum.
Özmen, T. (2021). Çocuklarda Hareket Gelişimine Giriş. İçinde: Çocuklarda Hareket Gelişimi ve Desteklenmesi. Ed: Özmen T, Özyürek A, 1.baskı, Nobel yayınları. Ankara.
Özyürek, A. (2015). Motor Gelişim. İçinde: Erken Çocukluk Döneminde Gelişim. Aydoğan Y, Özyürek A, Akduman GG, 1.baskı, Vize Basın Yayın, Ankara, s. 51-86.
Santrock, J. W. (2015). Yaşam Boyu Gelişim Gelişim Psikolojisi. (G. Yüksel, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
Sardoğan, M. E. ve Karahan, T. F. (2011). Eğitim Psikolojisi. Pegem Akademi yayını, Ankara.
Selçuk, Z. (2003). Gelişim ve Öğrenme.Nobel, Ankara.
Selçuk, Z.(2004). Gelişim ve Öğrenme. Nobel Yayınları, Ankara.
Selçuk, Z. (1996). Eğitim Psikolojisi. Pegem Yayıncılık. Ankara.
Senemoğlu, N. (2005). Gelişim Öğrenme ve Öğretim. Gazi Kitabevi, Ankara.
Senemoğlu, N. (2007). Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kuramdan Uygulamaya, Yeni Basım. Gönül Yayıncılık, Ankara.
Senemoğlu, N. (2012). Gelişim, Öğrenme ve Öğretim: Kuramdan Uygulamaya. Pegem Akademi, Ankara.
Senemoğlu, N. (2013). Gelişim, Öğrenme ve Öğretim. Yargı yayınevi, Ankara.
Solso, R. L., Maclin, M. K., & Maclin, O. H. (2014). Bilişsel Psikoloji. (A. Ayçiçeği-Dinn, Çev.). İstanbul: İstanbul Kitabevi.
Sönmez, V. (2015). Program Geliştirmede Öğretmen El Kitabı. Anı Yayıncılık, Ankara.
Şen, M. (2004). Anaokuluna devam eden altı yaş çocukların motor gelişimlerine beden eğitimi çalışmalarının etkisinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Taner, Y. ve Arsev, A. (2007). Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hastalıkları. Büyüme ve Gelişme Kuramları. P:3-10.
Topses, G. (2006). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Nobel yayınevi, Ankara.
Törüner, E. ve Büyükgönenç, L. (2012). Büyüme ve Gelişme. İçinde: Çocuk Sağlığı Temel Hemşirelik Yaklaşımları (s.34-74), Göktuğ Yayıncılık, Ankara.
Ulusoy, A. (2007). Eğitim Psikolojisi. Anı Yayıncılık, Ankara.
Uzman E. ve Ersanlı, K. (Ed.) (2007). Eğitim Psikolojisi. Lisans Yayıncılık, Ankara.
Yalçın, H. (2020). Psikomotor Gelişimi İçinde: Çocuk gelişimi. Öncü basım evi, Ankara.
Yalın, H. İ. (2017). Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme. Nobel Yayıncılık, Ankara.
Yeşilyaprak, B. (Ed.) (2006). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Pegema Yayıncılık, Ankara.
Yıldırım, Ş. (2008). Eğitim Psikolojisi. Anı Yayıncılık, Ankara.
