Beden Eğitimi ve Sporda Özel Gereksinimli Öğrenciler
Özet
Bu çalışma, beden eğitimi ve spor alanında özel gereksinimli öğrencilerin eğitimi, kapsayıcı eğitim yaklaşımları ve uyarlanmış fiziksel aktivite modellerini ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun %15'ini, Türkiye'de ise yaklaşık 1,5 milyon bireyi oluşturan özel gereksinimli öğrencilerin eğitime ve toplumsal yaşama eşit katılımı temel bir haktır. Metinde yetersizlik, özürlülük ve engellilik kavramları uluslararası sınıflandırma sistemleri ışığında tanımlanmakta, Türkiye'de yürürlükte olan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) süreçleri açıklanmaktadır. Kapsayıcı beden eğitimi ve uyarlanmış fiziksel aktivite (UFA) uygulamaları, öğrencilerin motor becerilerini, fiziksel gelişimlerini, benlik saygılarını ve akranlarıyla sosyal etkileşimlerini artırmayı hedefler. Bu doğrultuda ders ortamı; öğretmen, öğrenci, içerik ve çevre faktörleri dikkate alınarak düzenlenmeli, STEP ve TREE gibi uyarlama modelleri ile kapsayıcı beden eğitimi yelpazesinden yararlanılmalıdır. Ancak araştırmalar, beden eğitimi öğretmenlerinin özel eğitim alanındaki yetersizlikleri, ders içeriğini uyarlama zorlukları ve çevresel engeller nedeniyle kaynaştırma eğitiminde aksaklıklar yaşandığını göstermektedir. Sonuç olarak, özel gereksinimli öğrencilerin spora ve eğitime aktif katılımını sağlamak amacıyla öğretmen yetiştirme müfredatlarının zenginleştirilmesi ve nitelikli uzmanlık alanlarının oluşturulması gerekmektedir.
This study comprehensively addresses the education of students with special needs, inclusive education approaches, and adapted physical activity models in the field of physical education and sports. According to World Health Organization data, the equal participation of students with special needs—who represent 15% of the global population and approximately 1.5 million individuals in Turkey—in education and social life is a fundamental right. In the text, the concepts of impairment, disability, and handicap are defined in light of international classification systems, and the Special Education Services Regulation and Individualized Education Program (IEP) processes in force in Turkey are explained. Inclusive physical education and Adapted Physical Activity (APA) practices aim to enhance students' motor skills, physical development, self-esteem, and social interactions with peers. Accordingly, the instructional environment should be structured considering teacher, student, content, and environmental factors, leveraging adaptation models such as STEP and TREE as well as the inclusive physical education spectrum. However, research indicates that disruptions occur in mainstreaming education due to physical education teachers' lack of domain knowledge in special education, difficulties in adapting lesson content, and environmental barriers. Consequently, enriching teacher training curricula and establishing qualified specialization fields are necessary to ensure the active participation of students with special needs in sports and education.
Referanslar
Akçamete, Gç, Gürgür, H., Kış A., Kayaoğlu, H. (2003): Kaynaştırma programlarına yerleştirilmiş öğrencilerin okuma yazma güçlükleri. 12. Ulusal Özel Eğitim Kongresi’nde sunulmuş bildiri, Ankara.
Arslan, A. (2017). Evrensel tasarıma dayalı öğrenme ve evrensel olarak tasarlanmış eğitim programlar. Karaelmas Eğitim Bilimleri Derneği, 5(2), 328-334.
Aver, Ö. F. Özel gereksinimlilerin mesleki eğitimi ve istihdamı. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 5(3), 327-354.
BBC News (2018). https://www.bbc.com/turkce/haberler-43395219
Besson, U. (2004). “Students’ conceptions of fluids.” International Journal of Science Education, 26(14), 1683-1714.
Black, K., & Williamson, D. (2011). Designing inclusive physical. Design for Sport, 195.
BM, ILO. (2018). Guide for business on the rights of persons with disabilities.
Cascone, C., De Cesare, G. R., & D'Elia, F. (2020). Physical education teacher training for disability.
Chamie, M. (1990). The Status and Use of The International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps (ICIDH. World Health Statistics Quarterly 1990; 43 (4) 273-280.
DePauw, K. P., and Gavron, S.J. (2005). Disability and sport. Champaign, IL: Human Kinetics.
Dünya Engellilik Raporu (2011). https://static.ohu.edu.tr/uniweb/ media/portallar/ engelsizuniversite/ duyurular/1345/diwnu3i5.pdf .
Dünya Engelliler Vakfı (2014). http://www.devturkiye.org.
Eğitim Reform Girişimi (2016): Engeli olan çocukların Türkiye’de eğitime erişimi: Durum analizi ve öneriler. Eğitim Reform Girişimi Araştırma Raporu, http:/www.egitimreformugirisimi. org/si-tes/www.egitimreformugirisimi.org/files160822_UnicefOzelGereksinimliRaporTR.web.pdf.
Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni (2021). Engelsizuniversite/duyurular/1346/2fc01mpj.pdf.
Erofeeva, M. A., Ulyanova, I. V., Plakhotnikova, I. V., Kurilyuk, Y. E., Egorov, V. A., ve Kochetkov, I. G. (2019). Reforming and developing socialization of children with limited abilities (mild intellectual disability). Electronic Journal of General Medicine, 16(2).
Gilbert, E. N. (2019). Designing inclusive physical education with universal design for learning. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 90(7), 15-21.
Grenier, M., Fitch, N., & Colin Young, J. (2018). Using the Climbing Wall to Promote Full Access through Universal Design. Palaestra, 32(4).
Grenier, M., Miller, N., & Black, K. (2017). Applying universal design for learning and the inclusion spectrum for students with severe disabilities in general physical education. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 88(6), 51-56.
Gözün, Ö. ve Yıkmış, A. (2004). Öğretmen adaylarının kaynaştırma konusunda bilgilendirilmelerinin kaynaştırmaya yönelik tutumlarının değişimindeki etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(02).
Individuals with Disabilities Education Act (2022). https://www.apa.org/advocacy/education /idea.
Inter International Federation of Adapted Physical Activity (2022). Executıve Commıttee, 2019-2021. https://ifapa.net/ape/
Kennedy, W., & Yun, J. (2019). Universal design for learning as a curriculum development tool in physical education. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 90(6), 25-31.
Kiuppis, F. (2018). Inclusion in sport: Disability and participation. Sport in Society, 21(1), 4-21.
Klavina, A., Jerlinder, K., Kristén, L., Hammar, L., & Soulie, T. (2014). Cooperative oriented learning in inclusive physical education. European Journal of Special Needs Education, 29(2), 119-134.
Houston, J., van der Mars, H. ve Lorenz, K. A. (2018). Physical Activity Patterns in Students with Physical Disabilities in General Physical Education and Inclusive Recess Settings. Palaestra, 32(3).
Okul Öncesi Eğitimin Güçlendirilmesi Projesi (2013). Http://Www.Unicef.Org.Tr/Basinmerkezidetay .Aspx?İd=2360; Http://345erkenegitimisec.Blogspot. Com /2013/01/.
Özer, D. (2020). Özel Gereksinimli Öğrenciler İçin Beden Eğitimi ve Spor. Nobel Yayıncılık. Ankara
Qi, J. ve Há, A.S. (2012). Inclusion in physical education: A review of literature. International Journal of Disability. Development and Education, 59(3), 257–281.
Rana, M. A. (2018). Stephen Hawking-A great mind (8 January 1942--14 March 2018). Turkish Journal of Physics, 42(2), 232-234.
Saraç, T., Çolak, A. (2012). Kaynaştırma uygulamaları sürecinde ilköğretim sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüş ve önerileri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1).
Sarı, H., Bozgeyikli, H. (2003). Öğretmen adaylarının özel eğitime yönelik tutumlarının incenlenmesi: karşılaştırmalı bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 183-203.
Scruggs, T.E. ve Mastropieri, M.A. (2017). Making inclusion work with co- Teaching. Teaching Exceptional Children,49(4),284–293.
Süngü, B., Özer, D., ve Hamarat, B. (2020). Beden eğitimi öğretmen adaylarının zihinsel özel gereksinimli çocuklara yönelik tutumlarıyla ilgili bir ölçek geliştirme çalışması. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(1), 11-26.
Stevenson, P. (2009). “The pedagogy of ınclusive youth sport: working towards Real Solutions.” In Disability and Youth Sport, edited by H. Fitzgerald, 119–131. London: Routledge.
Stubbs, S. (2008). Inclusive education: where there are few resources, Oslo: The Atlas Alliance.
T.C. Millı̂ Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü Özel Eğitim Ve Rehabilitasyon Merkezi Zihinsel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı (2008). https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2013_09/04010347_zihinselengellibireylerdestekeitimprogram.pdf.
T.C. Milli Eğitim Müdürlüğü (2010). Özel Eğitim ve rehberlik danışma hizmetleri genel müdürlüğü. Okullarımızda neden niçin nasıl kaynaştırma. Yönetici, öğretmen, aile kılavuzu. https://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/yayimlar/kaynastirma/kaynastirma.pdf
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Özel eğitim ve Rehberlik hizmetleri Genel Müdürlüğü (2017). Kaynaştırma ve bütünleştirme yoluyla eğitim Uygulamaları genelgesi 2017/28. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/21112929_kaynastirma_genelge.pdf
T.C. Milli eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2022). Kaynaştırma yoluyla eğitim uygulamaları. https://orgm.meb.gov.tr/meb
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği (2013). https://www.mevzuat.gov.tr /mevzuat?MevzuatNo=16154&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Aile ve Tüketici Hizmetleri (2011)’. http://megep.meb.gov.tr /mte_program_modul/moduller_pdf/Olağandışı%20Durumlarda%20Sosyal%20Hizmet.pdf.
Türkiyede Özel Eğitim Hizmetleri (2020). Türkiye’de Özel Eğitim Hizmetleri. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_09/13143029_TURKYYEYDE_OZEL_EYYTYM_HYZMETLERY.pdf
UNESCO Chair at IT Tralee. (2015). A Blueprint for Action. Tralee: UNESCO Chair. http://unescoittralee.com/wp-content/uploads/2015/03/A-Blueprint-for-Action.pdf.
UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). (2015). Quality Physical Education: Guidelines for Policy Makers. Paris: UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002311/231101E.pdf.
UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). (2020). https://en.unesco.org/themes/inclusion-in-education
UNICEF (The United Nations Children’s Fund). (2016). The State of the World’s Children [Report on Children with Disabilities]. New York.
UNICEF (The United Nations Children’s Fund). (2012). The right of children with disabilities to education: a rights-based approach to inclusive education. Https://Www.Unicef.Org/Disabilities/Files/Unıcef_Right_To_Education_Children_Dis Abilities_En_Web.Pdf
Uslu, Y. ve Çoruhlu E. (2012). Kaynaştırma eğitiminde öğretimsel düzenlemeler. https://golbasiram.meb.k12.tr/meb
van Munster, M. A., Lieberman, L. J., & Grenier, M. A. (2019). Universal design for learning and differentiated instruction in physical education. Adapted Physical Activity Quarterly, 36(3), 359-377.
World Health Organization, (2022). https://www.who.int.
World Health Organization (2001). International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). https://apps.who.int
YÖK/ Dünya Bank. (1997). Milli eğitimi geliştirme projesi hizmet öncesi öğretmen eğitimi dizisi. Ankara. http://www.hskizilcik.com/fizik/egitim/FizikOgretimi.pdf
