Moda Rıza Paşa Karakolu ve Geçirdiği Değişikliklerin Dönemsel Değerlendirilmesi

Bu çalışma, Kadıköy Moda’da bulunan ve neoklasik üslupta kârgir olarak inşa edilen Rıza Paşa Karakolu’nun tarihsel gelişimini ve geçirdiği mimari evreleri arşiv belgeleri ile tarihi haritalar ışığında incelemektedir. Osmanlı Devleti'nde kamu düzeninin sağlanması amacıyla Tanzimat Dönemi sonrasında ahşap binalardan kârgir karakol yapılarına geçilmiş, Rıza Paşa Karakolu da bu süreçte inşa edilmiştir. Binasının kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, karşısında yer alan Rıza Paşa Çeşmesi’nin 1852 yılında yaptırılmış olması birinci dönemin bu yıllara dayandığını göstermektedir. Sultan II. Abdülhamid Dönemi fotoğraflarında tek katlı, kırma çatılı, sıvalı ve ahşap nöbetçi kulübesine sahip bir nokta karakolu niteliğindeki yapı, 19. yüzyıl sonu veya 20. yüzyıl başında alan yetersizliği nedeniyle yıkılarak yeniden yapılmıştır. 1906 Goad ve 1928 Pervititch haritalarında iki normal, bir zemin ve kısmi bodrum kattan oluşan üç katlı neoklasik yapısıyla görülen karakol, 1910 ve 1913 tarihli arşiv belgelerine göre 31 Mart Hadisesi sonrasında askeri birimlerce kullanılmak istenmiş, ancak harap (mâil-i inhidâm) durumda olduğu belirtilmiştir. Sonraki süreçte esaslı bir onarımdan geçerek orijinal kat yükseklikleri ile plan düzenini koruyan bu tarihi karakol yapısı, Gayrimenkul Eski Eser ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 1981 yılında II. Grup eski eser olarak tescil edilmiştir.

This study examines the historical development and architectural phases of the Rıza Paşa Police Station, built of masonry in the neoclassical style in Moda, Kadıköy, in the light of archival documents and historical maps. In order to ensure public order in the Ottoman Empire, wooden buildings were replaced by masonry police station structures after the Tanzimat Period, and the Rıza Paşa Police Station was built during this process. Although the exact construction date of the building is unknown, the fact that the Rıza Paşa Fountain located across from it was built in 1852 indicates that the first period dates back to these years. Seen in photographs from the reign of Sultan Abdülhamid II as a single-story outpost with a hipped roof, plastered exterior, and a wooden guard booth, the structure was demolished and rebuilt at the end of the 19th or beginning of the 20th century due to insufficient space. Appearing as a three-story neoclassical structure consisting of two upper floors, a ground floor, and a partial basement in the 1906 Goad and 1928 Pervititch maps, the station was requested for use by military units following the March 31 Incident according to archival documents from 1910 and 1913, but was reported to be in a dilapidated state. Having undergone a major restoration in subsequent periods while preserving its original floor heights and plan layout, this historic police station building was registered as a Group II historical monument by the High Council of Real Estate Antiquities and Monuments in 1981.