Sporcu Öz Yeterliği ve Bazı Faktörlerle Olan İlişkisi
Özet
Bu araştırma, aktif olarak spor yapan üniversite öğrencilerinin sporcu öz yeterlik düzeylerini ve bu düzeylerin cinsiyet, spor türü, antrenörle iletişim ve sporculuk deneyimi değişkenleriyle ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinin kullanıldığı çalışmaya 109’u kadın, 191’i erkek olmak üzere toplam 300 öğrenci sporcu gönüllü olarak katılmıştır. Veriler, 16 madde ve dört alt boyuttan (spor dalı yeterliği, psikolojik yeterlik, profesyonel düşünce yeterliği ve kişilik yeterliği) oluşan Sporcu Öz Yeterlik Ölçeği kullanılarak toplanmış, t-testi ve ANOVA analizleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda sporcuların genel sporcu öz yeterlik düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkeni bakımından kadın sporcuların psikolojik ve kişilik yeterliği puanlarının erkek sporculara kıyasla anlamlı derecede daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Spor türü açısından değerlendirildiğinde, takım sporu yapan sporcuların bireysel sporculara göre psikolojik ve kişilik yeterlik düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Antrenörüyle iletişim kurmakta zorlanmayan sporcuların tüm alt boyutlarda, iletişim zorluğu yaşayan sporculara göre anlamlı seviyede daha yüksek öz yeterlik puanına sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca 7 yıl ve üzeri sporculuk deneyimine sahip olanların öz yeterlik puanları, 1-3 yıl ve 4-6 yıl deneyimi olanlara kıyasla tüm alt boyutlarda anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak antrenörle iletişimin güçlendirilmesi ve sporculuk tecrübesinin artması sporcu öz yeterliğini olumlu yönde etkilemektedir.
This research aims to examine the athlete self-efficacy levels of actively competing university student-athletes and the relationship of these levels with gender, sport type, communication with the coach, and athletic experience variables. Utilizing the relational survey model, a quantitative research method, the study included a total of 300 student-athletes, comprising 109 females and 191 males. Data were collected using the Athlete Self-Efficacy Scale consisting of 16 items and four sub-dimensions (sport branch efficacy, psychological efficacy, professional thought efficacy, and personality efficacy) and were evaluated using t-test and ANOVA analyses. The findings revealed that the athletes possessed a high level of overall self-efficacy. According to the gender variable, female athletes scored significantly higher in psychological and personality efficacy compared to male athletes. In terms of sport type, athletes participating in team sports demonstrated higher levels of psychological and personality efficacy than individual sport athletes. Athletes who did not experience difficulty communicating with their coaches had significantly higher self-efficacy scores across all sub-dimensions compared to those who faced communication difficulties. Furthermore, athletes with 7 or more years of athletic experience had significantly higher self-efficacy scores in all sub-dimensions than those with 1–3 years and 4–6 years of experience. In conclusion, strengthening coach communication and accumulating athletic experience positively impact athlete self-efficacy.
Referanslar
Ağaoğlu, YS., Kargün, M. & Kızar, O. (2018). Elit erkek voleybol oyuncularının yarışma öncesi kaygı düzeyleri ile performansları arasındaki ilişki. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(56), 1042-1050. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185639069
Arseven, A. (2016). Öz Yeterlilik: Bir kavram analizi. International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(19), 63-80.
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.10001
Baker, L. & Wigfield, A. (1999). Dimensions of children’s motivation for reading and their relations to reading activity and reading achievement. Reading Research Quarterly, 34(4), 452–477. https://doi.org/10.1598/RRQ.34.4.4
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37 (2), 122-147. https://doi.org/10.1037/0003-066X.37.2.122
Bandura, A. (1994). Self-efficacy. VS Ramachauran (Ed.), in Encyclopedia of Human Behavior (pp. 71-81). New York: Academic Press.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company.
Bandura, A. (2001). Socialcognitivetheory: an agentiveperspective. Annual Review of Psychology, 52(1), 1-26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1
Barker, JB., Jones, MV. & Greenlees, I. (2013). Using Hypnosis to enhance self-efficacy in sport performers, Journal of Clinical Sport Psychology, 7(3), 228-247. https://doi.org/10.1123/jcsp.7.3.228
Barut, Aİ (2008). Sporda batıl davranış ve özyeterlik ilişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
Ceylan, T., Ermiş, E., Ceylan, L. & Erilli, NA. (2020). Futbol hakemlerinin sargınlık ve öz yeterlik düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13 (75), 934-940.
Chen, G., Gully, SM. & Eden, D. (2001). Validation of a new general self-efficacy scale. Organizational Research Methods, 4(1), 62-83. https://doi.org/10.1177/109442810141004
Doğaner, S., Görmüş, M., & Kılıç, MÖ. (2020). Sporcu kimliği ile öz yeterlik arasındaki ilişkinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Journal of International Social Research, 13(69), 1465-1480. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2020.4058
Ertoğan, C. & Kocaekşi, S. (2020). Kara Antrenmanı yapan ve yapmayan yüzücülerin öz-yeterlik ve sportif kendine güven durumlarının incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 438-445.
Feltz, DL. (1992). Understanding motivation in sport: A Self-efficacy Perspective. Roberts GC. (Ed.), in Motivation in Sport and Exercise (pp. 107-128).Champaign, IL: Human Kinetics.
Feltz, DL. & Lirgg, CD. (2001). Self-Efficacy beliefs of athletes, teams, and coaches, R. N. Singer, H. A. Hausenblas, & C. Janelle (Eds.), In Handbook Of Sport Psychology (pp. 340-361). New York: John Wiley & Sons.
Fraenkel, JR,, Wallen, NE,, & Hyun, HH, (2012),. How to design and evaluate research in education (Eighth edition), New York: McGraw-hill.
Frontiera, J. (2006). The Relationship between leadership, efficacy belief, and performance among boys’ high school basketball Players. Master's thesis, West Virginia University.
Goddard, RG., Hoy, WK. & Woolfolk Hoy, A. (2004). Collective efficacy: Theoretical development, empirical evidence, and future directions. Educational Researcher, 33(3), 3–13. https://doi.org/10.3102/0013189X033003003
Henson, R. (2001). Relationships between preservice teachers self-efficacy, task analysis and classroom management beliefs. The Annual Meeting of the Southwest Educational Research Assocation. February, 2001, New Orleans, LA, 1-3.
Kajnta, T. & Baric, R. (2009). Psychological characteristics of coaches of successful and less successful athletes in team and individual sports, Review of Psychology, 16(1), 47-56.
Kinzie, MB., Delcourt, MAB. & Powers, SM. (1994). Computer technologies: Attitudes and selfefficacy across undergraduate disciplines. Research in Higher Education, 35, 745-768. https://doi.org/10.1007/BF02497085
Kocaekşi, S. & Özbay Yıldırım, I. (2020). Güreşçilerde zihinsel dayanıklılık, öz yeterlik inancı ve sportif kendine güven düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 392-406.
Koçak, ÇV. (2020). Athlete self-efficacy scale: Development and psychometric properties. Baltic Journal of Health and Physical Activity, 1(1), 41-54.
Kurt, T. (2012). Öğretmenlerin özyeterlilik ve kollektif yeterlilik algıları, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 195-227.
Luszczynska, A., Scholz, U. & Schwarzer, R. (2005). The General self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Journal Of Psychology, 139(5), 439-457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457
Malipatil, RP. (2018). A study of general self-efficacy of sportsmen of Karnataka University in team and individual sports events. International Journal of Yogic, Human Movement and Sports Sciences, 3(1), 155-157.
Midgley, C. & Urdan, T. (2001). Academic self-handicapping and achievement goals: A further examination. Contemporary Educational Psychology, 26(1), 61-75. https://doi.org/10.1006/ceps.2000.1041
Özerkan, E. (2007). Öğretmenlerin öz-yeterlik algıları ile öğrencilerin sosyal bilgiler benlik kavramları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
Özkan, G. (2019). Üniversite öğrencisi kadın futbolcuların toplumsal cinsiyet algıları ile sporcu öz yeterlilik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
Pajares, F & Schunk, DH. (2001). Self-beliefs and school success: Self-efficacy, self-concept and school achievement. Riding, R, & Rayner, S. (Eds.), In: Perception, (219-266). London: Ablex Publishing.
Sallabaş, E. (2012). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin konuşma öz yeterliliklerinin değerlendirilmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16(2), 269–290.
http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3481
Sarı İ. (2013). Güreşçilerin motivasyonu ve özyeterlikleri ile antrenörlerin liderlik davranışlarının ilişkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli.
Savaş, AC., Bozgeyik, Y. & Eser, İ. (2014). A study on the relationship between teacher self-efficacy and burnout. European Journal of Educational Research, 3(4), 159-166. https://doi.org/10.12973/eu-jer.3.4.159
Saville, PD., Bray, SR., Ginis, KAM, et al. (2014). Sources of self-efficacy and coach/instructor behaviors underlying relation-inferred self-efficacy (rise) in recreational youth sport. Journal of Sport and Exercise Psychology, 36 (2), 146-156. https://doi.org/10.1123/jsep.2013-0144
Schunk, DH. (1991). Self-efficacy and academic motivation. Educational Psychologist, 26(3-4), 207-231. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2603&4_2
Sönmez, V. & Alacapınar, GF. (2016). Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri. (7. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
Sulu, B., Bayar-Koruç, P. & Çakaloğlu, E. (2021). Bireysel ve takım sporcularının öz-yeterlik ve stresle başa çıkma stratejileri. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(2), 112-122. https://doi.org/10.33689/spormetre.800249
Şahin, F., Şahin, A. & Şahan, H. (2016). Takım ve bireysel spor yapan sporcuların öz-yeterlik düzeyleri farklı mıdır? Uluslararası Multidisipliner Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(3), 9-17.
Tabachnick, BG, Fidell, LS. (2013). Using multivariate statistics. (6th ed). Boston: Allyn and Bacon.
Tekkurşun, G. (2015). Beden Eğitimi Öğretmen Adaylarının Öz-Yeterlik İnançlarının İncelenmesi (Gazi ve Kafkas Üniversitesi Örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı, Ankara.
Varol, B. (2007). Beden eğitimi ve spor bölümü öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine ilişkin öz yeterlilikleri (Niğde örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde.
Weinberg, R., Grove, R. & Jackson, A. (1992). Strategies for building selfefficacy in tennis players: A comparative analysis of Australian and American coaches. Sport Psychologist, 6(1), 3-13. https://doi.org/0.1123/tsp.6.1.3
Yıldırım, F. & Özgür-İlhan, İ. (2010). Genel özyeterlilik ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21 (4), 301-308.
Zimmerman, BJ. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016
