Uzak Doğu Sporlarından Karate ve Taekwondo Branşlarının Kişilik Bağlamında Nitel Olarak İncelenmesi
Özet
Bu çalışma, Uzak Doğu sporlarından karate ve taekwondo branşlarının kişilik bağlamında nitel olarak incelenmesini amaçlamaktadır. Spor, bireylerin bedensel, mental ve sosyal gelişimini sağlayan sosyolojik, fizyolojik ve pedagojik bir eylem olup, Uzak Doğu sporları özellikle savunma temelli olmaları ve yüksek öz disiplin gerektirmeleriyle dikkat çekmektedir. Japonya kökenli bir mücadele sanatı olan karate "boş el" anlamına gelirken, Kore kökenli taekwondo el ve ayak tekniklerinin harmanlandığı bir savunma sistemidir. Her iki spor dalı da temelini "Do" felsefesinden almakta; bireylerin kavgadan kaçınan, özgüveni yüksek, saygılı, nazik ve çevreye örnek teşkil eden olgun karakterler geliştirmelerini hedeflemektedir. Karate sporu kihon (temel teknikler), kata (form dizileri) ve kumite (müsabaka/eşli çalışma) olmak üzere üç temel alt disiplinden oluşurken; taekwondo ise tarihsel süreçte Taek kyon stilinden evrilerek günümüzde uluslararası ölçekte kabul gören Olimpik bir spor haline gelmiştir. Literatür bulguları, spor yapan bireylerin kişilik özelliklerinin spor yapmayanlara göre farklılaştığını; sporcuların bağımsızlık, objektiflik, sorumluluk, duygusal dengelilik ve uyumluluk boyutlarında daha gelişmiş olduklarını göstermektedir. Ayrıca Uzak Doğu sporları, bireylerde olumlu benlik gelişimini desteklerken narsisizm, makyavelizm ve psikopati gibi olumsuz kişilik niteliklerinin benimsenmesini engellemeye katkı sağlamaktadır.
This study aims to qualitatively examine karate and taekwondo, two Far Eastern martial arts, within the context of personality. Sport is a sociological, physiological, and pedagogical activity that promotes physical, mental, and social development, with Far Eastern sports standing out due to their defense-based structure and requirement of high self-discipline. While Japanese-origin karate means "empty hand," Korean-origin taekwondo is a defense system combining hand and foot techniques. Both disciplines are rooted in the "Do" philosophy, aiming to cultivate mature characters who avoid conflict, possess high self-confidence, show courtesy and respect, and set a positive example for others. Karate consists of three sub-disciplines—kihon (basic techniques), kata (form routines), and kumite (sparring)—whereas taekwondo evolved historically from the Taek kyon style to become an internationally recognized Olympic sport. Literature findings indicate that the personality traits of athletes differ from non-athletes, showing higher levels of independence, objectivity, responsibility, emotional stability, and agreeableness. Furthermore, Far Eastern martial arts foster positive self-development while preventing the adoption of negative personality traits such as narcissism, Machiavellianism, and psychopathy.
Referanslar
Aksu, O. (2018). Karate Sporcularinin Sürekli Kaygi Düzeyleri, Duygusal Zekâ ve Kişilik Özelliklerinin Çeşitli Değişkenlere Göre Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
Alibaz, A., Gündüz, N., & Şentuna, M. (2006). Türkiyede Üst Düzey Taekwondo, Karate ve Kick-Boks Sporcularının Bu Spor Branşına Yönelmelerine Teşvik Eden Unsurlar, Yapma Nedenleri ve Geleceğe Yönelik Beklentileri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 91-102.
Alkan, N., & Çolaklar, A. (2001). Shito-Ryu Karate-Do. Ankara.
Alpay, H. (2015). Karate-do El Kitabı Terimler-Kurallar-Teknikler (2. Baskı). Ankara: Spor Dünyası Yayıncılık.
Alpay, H. (2016). Sensei El Kitabı. Ankara: Spor Dünyası Yayıncılık.
Bavlı, Ö. (2009). Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulu Öğrencilerinin Spora Başlama, Bölümü Seçme Nedenleri ve Geleceğe Yönelik Beklentilerinin İncelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 3(3), 239-246.
Boz, E. (2019). Elit Karate Sporcularında İmgeleme ve Kaygı İlişkisinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
Coakley, J. (2001). Sport in Society. Boston: Mc Graw Hill.
Çetin, E., Ertaş Dölek, B., & Orhan, Ö. (2008). Gazi Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Öğrencilerinin Ergojenik Yardımcılar, Doping ve Sağlık Hakkındaki Bilgi ve Alışkanlıklarının Belirlenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(3), 129-132.
Dağıstanlı, M. A. (Ed.) (2008). Spor Kitabı (2. Baskı). İstanbul: NTV Yayınları.
Doğaner, A., & Doğaner, O. (1979). Karate-Do. İstanbul: Budokan Yayınları.
Hökelekli, H. (2013). Psikolojiye Giriş. (4. Baskı). Bursa: Emin Yayınları.
Kanazawa, H. (1986). S.K.I. Kumite Kyohan. Tokyo: Kodansha Publishing Company.
Kılcıgil, E. (1998). Sosyal Çevre-Spor İlişkileri, Teori ve Elit Sporculara İlişkin Bir Uygulama. Ankara: Bağırgan Yayınevi.
Koca, A. (2016). Shotokan Karate-Do Kata El Kitabı. İstanbul: Spor Dünyası Yayıncılık.
Koludar, S. (1988). Futbolda Antrenörlük ve Eğitim Öğretim İlkeleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Koşar, H. (1979). Karate-Do Nedir Ne Değildir?. İstanbul: K.S.K.C. Yayınları.
Kul, M., Boz, E., Şipal, O., Erdoğan, Y., & Baycan, Y. (2020). Elit Boks Sporcularının Benlik Saygısı ve Karanlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin İncelenmesi. 4th International Conference on Social Sciences & Humanities Tam Metin Kitabı, s. 103-121, Ankara.
Lokman, K. (1998). Taekwondo İz Bırakanlar. Ankara: Ulus Basımevi.
Merrilee, N., Zetaruk, M. A., Violan, D. Z., & Lyle, J. M. (2000). Karate Injuries in Children and Adolescents. Accident Analysis and Prevention, 32(1), 421-425.
Okuş, H. (2015). Mücadele Disiplinleri ve Onun İçerisinde Gelişen Karatenin Tarihi Süreçleri ile Karatenin Kültürel Ve Tanımsal Çelişkileri Üzerine Bir Değerlendirme (2. Baskı). Ankara: Spor Dünyası Yayıncılık.
Ölmez, C. (2017). Müzikli Ritim Çalışmaları ile Yapılan Taekwondo Eğitiminin Çocukların Teknik ve Motorik Gelişimlerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
Özbek, O., & Şanlı, E. (2011). Karate Branşındaki Üniversite Elit Sporcularının Bu Branşa Yönelme Nedenleri ve Beklentileri. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 203-214.
Öztek, İ. (1999). Budo Sözlüğü Budo Sözlüğü (Judo, Karate, Aikido, Taekwondo, Wu Shu). Ankara: Ata Ofset.
Sönmez, M. (2014). Çabukluk ve Süratte Devamlılık Çalışmalarının Karate Sporunda Performansa Etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Şirin, E. F., & Hamamioğlu, Ö. (2007). Uzak Doğu Spor Branşlarındaki (Taekwondo, Karate, Judo) Sporcu Gençlerin Spora Katılım Motivasyonlarının Belirlenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(2), 29-42.
Tiryaki, Ş. (2000). Spor Psikolojisi (1. Baskı). Ankara: Üniversite Kitapları Yayın Dizisi.
Weinberg, R. S., & Gould, D. (2019). Spor ve Egzersiz Psikolojisinin Temelleri. Human Kinetics, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Yoo, S. H., Ryu, J. S., Park, S. K., & Yoon, S. H. (2013). Successful Factor Analysis of 540° Dwihuryeochagi to Apply Free Style Poomsae of Taekwondo. Korean Journal of Sport Biomechanics, 23(4), 285-294.
Zorba, E. (2012). Herkes İçin Yaşam Boyu Spor (3. Baskı). Ankara: Neyir Yayınları.
