Kentsel Dönüşüm ve Devingen Gruplar
Özet
Ceren Ağın Gözükızıl’ın Dokuz Eylül Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı'nda hazırladığı doktora tezinden üretilen ve Akademisyen Kitabevi tarafından yayımlanan Kentsel Dönüşüm ve Devingen Gruplar başlıklı kitap, 21. yüzyıl Türkiye’sindeki kentleşme pratiklerini ve gecekondu alanlarında ortaya çıkan yeni devingenlik süreçlerini kapsamlı biçimde incelemektedir. İzmir Kadifekale Kentsel Yenileme Projesi örneği odağında yürütülen araştırma, dönüşüm müdahalelerinin toplumsal, ekonomik ve mekânsal devingenlik kanalları üzerinde yarattığı zorunlu kırılmaları ve yer değiştirmeleri ele almaktadır. Çalışma, göç ve kentsel dönüşüm literatürüne "ÖKA" (Ötelenenler - Kabullenenler - Ayrılanlar) kavramsal çerçevesini kazandırmaktadır. Buna göre "Ötelenenler", planlamanın öngördüğü alanlar yerine kendi sosyo-ekonomik durumuna uygun başka bir gecekondu bölgesine yönelen kiracı veya ruhsatsız ev sahiplerinden oluşmaktadır. "Kabullenenler", planlama sürecini tamamen kabul ederek Uzundere Toplu Konutları gibi önerilen alanlardaki apartmanlara taşınan kesimdir. "Ayrılanlar" ise kamulaştırma bedelini alarak planlanan alanın dışında, kentin veya ülkenin farklı bir yerinde ruhsatlı ev sahibi olup süreci terk eden gruptur. Eser, kentsel dönüşümün yalnızca fiziki bir yenilenme olmadığını, bireylerin sermaye, mülkiyet ve ilişki ağları doğrultusunda şekillenen yeni kentsel hareketlilik ve tutunma biçimleri ürettiğini gösteren değerli bir rehberdir.
Derived from Ceren Ağın Gözükızıl’s doctoral thesis prepared in the Department of City and Regional Planning at Dokuz Eylül University and published by Akademisyen Kitabevi, the book titled Kentsel Dönüşüm ve Devingen Gruplar (Urban Transformation and Mobile Groups) comprehensively examines 21st-century urbanization practices and new mobility processes emerging in informal settlement areas in Turkey. Focusing on the case of the İzmir Kadifekale Urban Renewal Project, the study addresses the forced ruptures and spatial displacements created by transformation interventions on social, economic, and spatial mobility channels. The research introduces the conceptual framework of 'ÖKA' (Ötelenenler - Kabullenenler - Ayrılanlar / The Displaced - The Acceptors - The Departed) into the migration and urban transformation literature. Accordingly, 'The Displaced' consists of tenants or un-titled homeowners who move to another informal settlement area suited to their socio-economic status instead of the designated planning areas. 'The Acceptors' are those who fully accept the planning process and relocate to apartment buildings in proposed sites like the Uzundere Mass Housing. 'The Departed' represents the group that takes expropriation compensation and leaves the process to acquire titled housing elsewhere in the city or country. The work serves as a valuable guide demonstrating that urban transformation is not merely physical renewal, but a process generating new forms of urban mobility and adaptation shaped by individuals' capital, property ownership, and social networks.
Referanslar
Ağın, C., Zengin Çelik, H. ve Tezcan, S. (2018). Göç, gecekondu ve kentsel dönüşüm konularında yapılan tezler üzerinden teorik çerçevenin değişiminin izlenmesi. II. Uluslararası Multidisipliner Akademik Çalışmalar Sempozyumu tam metin bildiriler kitabı (s. 663-675). İstanbul: Berikan Yayınevi.
Ağın, C., Zengin Çelik, H., ve Tezcan, S. (2021). Göç, kentsel dönüşüm ve devingenlik ilişkisinin yapılmış araştırmalar üzerinden okunması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi (32), 776-790.
Akpınar, İ. E. (2019). Küreselleşmenin politik mekana etkisi: Neo-liberal Marksist bakış açısı üzerinden bir değerlendirme. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi 2(2), 25-46.
Aktepe, E. (2022, 01 17). Kent kuramları. Kentsel politika ve yerel yönetimler: https://erayaktepe.wixsite.com/kentselpolitika/kent-kuramlari#:~:text=Neo%2DMarxist%20kuramc%C4%B1lara%20g%C3%B6re%2C%20kapitalizm,ve%20e%C5%9Fitsizliklerin%20ya%C5%9Fand%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20bir%20mek%C3%A2nd%C4%B1r.&text=%E2%80%9CD%C3%BCnya%20kenti%E2%80
Altınçekiç, F. (1988). Şehirsel sınıf sisteminin mekansal boyutları. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Aydınlı, H. İ., ve Turan, H. (2012). Kuramsal ve yasal çerçevede Türkiye'de kentsel dönüşüm . Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (28), 61-70.
Barglowski, K. (2019). Nerede, neyi ve kimi çalışmalı? Göç araştırmalarında vaka seçimi ve örneklemeye dair ilkeler, kurallar ve ampirik örnekler. R. Zapata-Barrero, ve E. Yalaz içinde, Avrupa göç çalışmalarında nitel araştırmalar (s. 178-198). İstanbul: GAR Kitaplık.
Bıçkı, D. (2006). Harvey ve Castells'de kent sorunsalı: Politik ekonomi vizyonu ve sınırlılıkları. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 7(11), 111-130.
Bülbül, S., ve Köse, A. (2010). Türkiye’de bölgelerarası iç göç hareketlerinin çok boyutlu ölçekleme yöntemi ile incelenmesi. İstanbul üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi 39(1), 75-94.
Castells, M. (2017). Kent, sınıf, iktidar (2. Baskı). Ankara: Phoenix Yayınevi.
Çetin, İ. (2011). Gecekondunun kentle bütünleşme sürecinde alan-mekan faktörü: İzmir örneği. Sosyoloji Dergisi (25), 135-139.
Altınörs Çırak, A. (2014). Kentsel dönüşümün yasal altyapısı. Dokuz Eylül Üniversitesi Yerleşmeler Tarihi ders notu. İzmir.
Davis, M. (2010). Gecekondu gezegeni (2. Baskı). İstanbul: Metis Yayıncılık.
TDK (2020, 01 14). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu: https://sozluk.gov.tr/?kelime=
Dokuzuncu kalkınma planı. (2006, Temmuz 1). Dokuzuncu kalkınma planı (2007-2013). Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Dokuzuncu-Kalk%C4%B1nma-Plan%C4%B1-2007-2013%E2%80%8B.pdf
Ecemiş Kılıç, S. (2017). İzmir'deki kentsel dönüşüm uygulamaları üzerine tartışmalar. İ. Türkseven Doğrusoy, ve S. Ecemiş Kılıç içinde, İzmir'de kent, mimarlık ve kamusallık (1. Baskı) (s. 111-130). İstanbul: Yalın Yayıncılık.
Elif, Y. Ö. (2020). İzmir kentinin mekansal ve toplumsal değişim sürecinde mübadillerin iskan alanları ve günümüzdeki dönüşüm dinamikleri: Eşrefpaşa/İzmir örneği. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Epli İşler, N. (2010). İstanbul’un 1950 sonrası göç İle değişen kent ve mimari dokusunun sinemadaki temsili. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
Erder, S. (2001, Şubat 01). Üç tip hanenin özel analizi. Capital: https://www.capital.com.tr/ekonomi/makro-ekonomi/uc-tip-hanenin-ozel-analizi
Erder, S. (2002). Kentsel gerilim (2. Baskı). Ankara: Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı Yayınları.
Erder, S. (2013). İstanbul'a bir kent kondu: Ümraniye. İstanbul: İletişim.
Erdoğan, M. M. (2020, Şubat 17 - 21). 3. göç sertifika programı. Göçe genel bakış ve Türkiye'deki sosyal uyumluluk çerçevesi sunumu. İzmir: Konrad Adenauer Stiftung, Türk-Alman Üniversitesi Göç ve Uyum Araştırmaları Merkezi ve Yaşar Üniversitesi UNESCO Uluslararası Göç Kürsüsü İşbirliği ile Düzenlenen Sınırlı Katılımcılı Eğitim Programı.
Ersoy, M. (1991). Göç ve konut. ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi (11:1-2), 21-39.
Eş, M., ve Ateş, H. (2004). Kent yönetimi, kentlileşme ve göç: Sorunlar ve çözüm önerileri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi (48), 205-248.
Gecekondu. (2021, Kasım 04). Güncel Sözlük. Türk Dil Kurumu: https://sozluk.gov.tr/
Göksü, E., ve Bal, E. (2010). Türkiye'de neoliberal mekansal gelişim stratejisi olarak kentsel dönüşüm projeleri. D. Özdemir içinde, Kentsel dönüşümde politika, mevzuat, uygulama: Avrupa deneyimi, İstanbul uygulamaları (s. 256-284). Ankara: Nobel Yayınevi.
Güllüpınar, F. (2012). Kent sosyoojisi kuramları üzerine bir literatür değerlendirmesi. Çağdaş Yerel Yönetimler 21(3), 1-29.
Güreşçi, E. (2010). Köyden kente göçün köydeki ve kentteki yansımaları: Akpınar köyü üzerine bir değerlendirme. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 2(2), 47-55.
Güzey, Ö. (2009). Sulukule'de kentsel dönüşüm: Devlet eliyle soylulaştırma. Mimarlık Dergisi 346, 73-80.
Harvey, D. (2002). Sınıfsal yapı ve mekânsal farklılaşma kuramı. 20. yüzyıl kenti (1. Baskı) (s. 147-172). içinde Ankara: İmge yayınevi.
Harvey, D. (2015). Asi şehirler (1. Baskı). İstanbul: Metis Yayıncılık.
Harvey, D. (2016). Sosyal adalet ve şehir (5. Baskı). İstanbul: Metis Yayıncılık.
Hürriyet Gazetesi. (2010, Temmuz 19). Tarihi evler kapış kapış gidiyor. Hürriyet: http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/tarihi-evler-kapis-kapis-gidiyor-15346723
İçduygu, A., ve Sirkeci, İ. (1999). Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde göç hareketleri. M. Celal içinde, 75 yılda köylerden şehirlere (s. 249-268). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
İstanbul Teknik Üniversitesi. (b.t.). Planlama kuramları. İTÜ Şehir ve Bölge Planlama Bölümü ders notları. İstanbul.
Işık, O., ve Pınarcıoğlu, M. M. (2011). Nöbetleşe yoksulluk: Sultanbeyli örneği (11. Baskı). İstanbul: İletişim Yayıncılık.
Işık, Ş. (2017). 21. yüzyıl başında İzmir'in iller arası göçlerdeki konumunda ne değişti? Ege Coğrafya Dergisi 26(1), 1-19.
İzgü, M. (1997). Gecekondu. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2020, Ocak 17). Alan tarihçesi. Kentsel ve Ekolojik Omurga Olarak Meles Çayı - Ulusal Kentsel Tasarım Fikir Projesi Yarışması: https://melesyarisma.izmir.bel.tr/CKYuklenen/2-1.pdf
İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm Dairesi Başkanlığı 1. (2021, 12 26). Kadifekale, Yeşildere kentsel dönüşüm ve gelişim projesi. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projeleri: https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/file/KENTSEL_DONUSUM/konut_proje/kadifekale_yesildere_12mb.pdf
İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm Dairesi Başkanlığı 2. (2021, 12 26). Bayraklı kentsel dönüşüm ve gelişim projesi. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projeleri: https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/file/KENTSEL_DONUSUM/konut_proje/bayrakli_127mb.pdf
İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm Dairesi Başkanlığı. (2021, 09 03). Kadifekale, Yeşildere kentsel dönüşüm ve gelişim projesi. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projeleri: https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/file/KENTSEL_DONUSUM/konut_proje/kadifekale_yesildere_12mb.pdf
İzmir Kalkınma Ajansı. (2013). İzmir bölge planı (2014-2023). İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi.
İzmir Ticaret Odası. (1999). İzmir ilçelerinin ekonomik profili ve alternatif yatırım olanakları 1999. İzmir: İzmir Ticaret Odası.
İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü. (b.t.). İzmir'de kentsel dönüşüm. Kapsamlı Kentsel Dönüşüm Sunumu: https://izmir.csb.gov.tr/kapsamli-kentsel-donusum-sunumu-i-5578
Karaboran, H. (1968). Dünya'da ve Türkiye'de gecekondu sorunu - gecekondular, slamlar ve bidonevler. Coğrafya Araştırmaları Dergisi (11), 111-130.
Karadağ, A. (2000). Kentsel gelişim süreci, çevresel etkileri ve sorunları ile İzmir. İzmir: Titizler Grafik Baskı Hizmetleri.
Keleş, R. (2015). 100 soruda Türkiye'de kentleşme, konut ve gecekondu (2. Baskı). İstanbul: Cem Yayınevi.
Keleş, R. (2017). Kentleşme politikası (16. Baskı). Ankara: İmge Kitabevi.
Kılıç, E. M., ve Göksu, A. E. (2018). Bir kentsel dönüşüm deneyimi: Kadifekale-Uzundere ikileminde bireysel öyküler üzerine düşünmek. Planlama Dergisi 28(2), 201-207.
Kızılay, Ş. E. (2016). Kentsel alanda gecekondudan kentsel dönüşüme mekansal süreçler: Yaklaşımlar ve tespitler. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 6(11), 717-761.
Koyuncu, A. (2015). Kentleşme ve göç (1. Baskı). İstanbul: Hikmetevi Yayınları.
Lefebre, H. (2017). Şehir hakkı (2. Baskı). İstanbul: Sel Yayıncılık.
Onuncu kalkınma planı. (2013). Onuncu kalkınma planı (2014-2018). T.C. Kalkınma Bakanlığı: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Onuncu-Kalk%C4%B1nma-Plan%C4%B1-2014-2018.pdf
Özdemir, S. vd. (2005). İmar afları sonrasında İzmir'de gecekondulaşma sosyo-ekonomik, mekansal bir çözümleme, İzmir. Proje No: SBB8005, TÜBİTAK.
Özden, P. P. (2016). Kentsel yenileme. Ankara: İmge Kitabevi.
Sarsılmaz, T. ve Avlar, E. (2020). Kentsel dönüşüm uygulamalarında yerinde dönüşüm odaklı yaklaşımın Beykoz projesi üzerinden okunması. Beykoz 2020 Sempozyumu. İstanbul.
Serter, G. (2013). Şikago okulu kent kuramı: Kentsel ekolojik kuram. Planlama Dergisi 23(2), 67-76.
Sevgi, C. (1988). Kentleşme sürecinde İzmir ve gecekondular. İzmir: Uzman Yayıncılık.
Şenyapılı, T. (1977). Integration through mobility. M.B.T.V. Journal of the Faculty of Architecture 3(2), 237-252.
Şenyapılı, T. (1978). Bütünleşmemiş kentli nüfus sorunu. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.
Şenyapılı, T. (1981). Gecekonu "Çevre" işçilerinin mekanı. Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Basım İşliği.
T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2020, Temmuz 12). Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24656&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
T.C. Resmi Gazete. (2021, 12 26). 'Kentsel Dönüşüm' ilan kararları. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmi Gazete: https://www.resmigazete.gov.tr/
Tekeli, İ. (2010). Mekansal ve toplumsal olanın bİlgibilimi yazıları (1. Baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tekeli, İ. (2011). Modernizm, modernite ve Türkiye'nin kent planlama tarihi (2. Baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tekeli, İ. (2015). Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm (2. Baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tekeli, İ. (2016). Göç ve ötesi (2. Baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tezcan, S. (2020). Göçle oluşmuş yaşama bölgelerine yönelik dönüşüm projelerinde müzakereler. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Tezcan, S., ve Zengin Çelik, H. (2017). İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından uygulanan kentsel dönüşüm projeleri üzerine bir inceleme. Büyükçekmece I. Uluslararası Yerel Yönetimler Kongresi. İstanbul.
Tezcan, S., Ağın, C., ve Zengin Çelik, H. (2019). Göç ve gecekondu olgusunun tarihsel süreçte (1940-2000 dönemi) yazılı medyada yer alma biçimleri. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 3(1), 123-139.
Turut, H., ve Özgür, E. M. (2018). Klasik kent kuramlarından eleştirel kent kuramlarına geçiş bağlamında kentleri yeniden okumak. Ege Coğrafya Dergisi 27(1), 1-19.
TÜİK. (2017). ADNKS Göç Durumu. Türkiye İstatistik Kurumu: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr
Tümtaş, M.S. (2020). Nöbetleşe dışlanma-Göç ve sosyal dışlanma döngüsü. İstanbul: İletişim Yayınları.
Türkseven Doğrusoy, İ. (2017). Tarihi Kemeraltı Çarşısı'nda bir eğitim deneyi. İ. Türkseven Doğrusoy, ve S. Ecemiş Kılıç içinde, İzmir'de kent, mimarlık ve kamusallık (s. 133-164). İstanbul: Yalın Yayıncılık.
Tüzün, G. (1982). Türkiye'de toplumsal devingenlik. Prof. Dr. Cavit Orhan Tütengil'in Anısına Armağan (s. 173-207). içinde Ankara: İstanbul Üniversitesi.
Ünverdi, H. (2002). Sosyo-ekonomik ilişkiler bağlamında İzmir gecekondularında kimlik yapılanmaları: Karşıyaka-Onur Mahallesi ve Yamanlar Mahallesi örnekleri. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Wirth, L. (2002). Bir yaşam biçimi olarak kentlileşme. 20. Yüzyıl Kenti (1. Baskı) (s. 77-106). içinde Ankara: İmge Yayınevi.
Yılmaz, N. (2004). Farklılaştıran ve ayrıştıran bir mekanizma olarak kentleşme. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi (48), 249-267.
YÖK Tez Merkezi. (2022, 01 05). Gelişmiş arama. Yüksek Öğretim Tez Merkezi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tarama.jsp#tabs-2
Zendehdelan, A., Pouyanfar, E., ve Ahmad, H. (2013). The perception of the sense of place in public spaces' Quality through the five senses " case study of Naqsh-e-Jahan Square, Isfahan, Iran”. Journal of Basic and Applied Scientific Research 3(2), 1012-1020.
Zengin Çelik, H., Tezcan, S., ve Ağın, C. (2018). İzmir İli, Konak İlçesi sınırları içinde Beştepeler planlama bölgesi'nde 1/5000 Nazım İmar Planı ve 1/1000 Uygulama İmar Planı revizyonu çalışmasına esas analiz ve sentez çalışmaları ile mekansal strateji önerileri geliştirmeye yönelik araştırma projesi. İzmir: İzmir Konak Belediyesi.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
