‘Oyun’dan Endüstriye; Futbola Farklı Bir Bakış
Özet
Doç. Dr. Mustafa İNCE tarafından kaleme alınan bu çalışmada, tarihsel süreçte bir eğlence ve oyun faaliyeti olarak ortaya çıkan futbolun günümüzde devasa bir ekonomik endüstriye dönüşümü ele alınmaktadır. Kökenleri M.Ö. antik uygarlıklara ve Orta Asya Türklerindeki Tepük oyununa dayanan futbol, 19. yüzyılın sonlarında İngiltere'de kurumsallaşarak dünya geneline yayılmıştır. Ancak 20. yüzyılda kapitalist sistemin gelişmesiyle birlikte boş zaman ticarileşmiş, halkın oyunu olan futbol masum bir serbest zaman etkinliği olmaktan çıkarak yüksek kârlılık hedefleyen küresel bir iş koluna evrilmiştir. Taylorist ve Fordist yaklaşımın iş dışı alanları düzenlemesiyle futbol sahalarında dostluk, paylaşım ve estetiğin yerini kazanma hırsı, rekabet ve verimlilik odaklı yeni değerler almıştır. Medya ve televizyon yayın hakları, sponsorluklar, lisanslı ürün satışları ile astronomik transfer bedelleri futbol ekonomisini trilyon dolarlık boyutlara taşırken yabancı ve küresel yatırımcıların da ilgisini çekmiştir. Türkiye'de de benzer bir süreç yaşanarak kulüpler şirketleşmiş ve Süper Lig yayın gelirleriyle Avrupa'nın önde gelen ekonomileri arasında yer almıştır. Sonuç olarak, kulüpler sportif başarıdan ziyade ticari kârlılığı ön plana çıkarmakta, taraftarlar birer müşteriye dönüşmekte ve futbol özünü kaybederek kapitalizmin kârlı bir aracına dönüşmektedir.
In this study authored by Assoc. Prof. Dr. Mustafa İNCE, the transformation of football from an entertainment and game activity in the historical process into a massive economic industry today is examined. Football, whose origins trace back to ancient civilizations B.C. and the game of Tepük among Central Asian Turks, became institutionalized in England at the end of the 19th century and spread worldwide. However, with the development of the capitalist system in the 20th century, leisure time became commercialized, and football—the game of the public—ceased to be an innocent leisure activity and evolved into a global business sector aiming for high profitability. As Taylorist and Fordist approaches regulated non-work spheres, friendship, sharing, and aesthetics on football pitches were replaced by new values focused on the ambition to win, competition, and efficiency. While media and television broadcasting rights, sponsorships, licensed product sales, and astronomical transfer fees elevated the football economy to trillion-dollar dimensions, they also attracted the attention of foreign and global investors. A similar process occurred in Turkey, where clubs incorporated as corporations and the Süper Lig ranked among Europe's leading economies through broadcasting revenues. Consequently, clubs prioritize commercial profitability over athletic success, fans are transformed into customers, and football loses its essence, evolving into a profitable instrument of capitalism.
Referanslar
Amman, M.T. (2000). Spor Sosyolojisi, Sporda Sosyal Bilimler, Derleyen: H. Can İkizler, İstanbul: Alfa.
Anadolu Ajansı. (aa.com.tr)
Argın, Ş. (1992). Boş zamanın toplumsal anlamı üzerine notlar, Birikim, 43, 29-41.
Arık, M. B. (2004). Top Ekranda, Salyangoz Yayınları, İstanbul
Aytaç, Ö. (2005). Kapitalizm ve Boş Zaman, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 6 Sayı: 1 Haziran.
Boniface, P. (2007). Futbol ve küreselleşme (çev.: İsmail Yerguz). İstanbul: NTV.
Büyükbaykal G. (2016) Football Economy in Turkey, Football in Turkey, PL Academic Research, Peter Lang Gmbh, Frankfurt.
Büyükbaykal, G. (2017). Türkiye’de Spor ile Kitle İletişim Araçları Arasındaki Etkileşim, İletişim Çalışmaları–2017 (Editör; Aydın Z., İşman,Ö.A), Burak Ofset, Sakarya
Büyükbaykal, G., İnce, M. ve Yılmaz, M. (2021) Küreselleşmenin Spor Endüstrisine Etkileri G. Büyükbaykal, M. İnce (Ed.) “Spor ve Medya İlişkisi” içinde (ss.101-122) Konya: Eğitim Yayınevi.
Büyükbaykal, G., ve İnce, M. (2017) Türkiye’de spor ile kitle iletişim araçlarından televizyon arasındaki ilişkinin boyutları, S. Gezgin, T. Akdal, (Ed.), İletişim ve Kültür içinde (75-96. ss.) Konya: Eğitim Yayınevi.
Değer, R. (2022). Türkiye’de Spor Ekonomisinin Gelişimi ve Devlet Eliyle Desteklenmesi, Scientific Journal of Finance and Financial Law Studies, 2(1), 61-70
Deloitte:file:///C:/Users/pc1/Downloads/2021e-baslarken-avrupada-ve-turkiyede-futbol-ekonomisi.pdf (Erişim Tarihi: 15.11.2022)
Ekmekçi, Y. ve İrmiş, A. (2015). Türk Spor Sektöründe Kurumsallaşma; Futbol Kulüpleri Örneği, Int.Conference On Eurasian Economies 2015, SESSION 7D, Sektörel Analizler
Gündüz, M. ve Bayansalduz, M. (2017). Türk Toplumunun Futbola Yüklediği Değer Algılarının Öğretmen Adaylarının Görüşleri Bakımından Değerlendirilmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2017/2, Sayı:27
https://www.fanatik.com.tr/avrupanin-en-yasli-ligi-super-lig-2091530
https://www.kpmgvergi.com/PDF/2017-yay%C4%B1nlar/avrupa-futbol-eliti-tr.pdf (Erişim Tarihi: 27.02.2018)
https://www.tarihbilimi.gen.tr/ilk-spor-kulupleri/
İnce, M. (2016). Spor ile Siyasetin İlişkisi Üzerine Bir Analiz; Sporu Siyasete Alet Etmek,
Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 2016, Cilt: 6, Sayı: 2
İnce, M. (2017). Türk Spor Basınında Asparagas Haber ve Spor Ekonomisine Etkileri, Karabük Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 7, Sayı 2.
İnce, M. (2018). Striped Jersey of Capitalism; An Economic View on Football. Football in Turkey with All Aspects Vol. 1, Ed.: Ahmet Talimciler - Müge Demir, ss. 39-61 Berlin: Globe Edit
İnce, M. (2019) “Vur, Kır, Parçala, Bu Maçı Kazan! Futbolun Ekonomik Boyutu Üzerine Bir Değerlendirme” II. Uluslararası İnsan ve Toplum Bil.Araş. Kongresi: Bandırma (ss. 879-897)
İnce, M., Koçak, M.C. (2018) The Place of Football in Sports Perception in Turkey, “Football İn Turkey With All Aspects Vol 2” M. Demir (Ed.) içinde (ss.60-85) Almanya: GlobeEdit.
Katırcı, H. ve Uztuğ, F. (2009). Spor Kulüplerinde İletişim Yönetimi: Türkiye Profesyonel Futbol Liglerinde Yer Alan Spor Kulüplerinin İletişim Uygulamalarına İlişkin Araştırma, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt/Vol.: 9 - Sayı/No: 1
Kaya, A. ve Gülhan, Ü. (2013). Spor Kulüpleri Performanslarının Hisse Senedi Fiyatlarına Etkisi: BIST ’de Bir Uygulama, Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F., Yönetim ve Ekonomi, Yıl: 2013 Cilt: 20, Sayı: 2, Manisa
Kaya, M. ve Büyükbaykal, G. (2019) Tüketim Toplumu Bağlamında Futbolun Endüstrileşmesi: 3 Büyük Takım Tarafları Üzerinden İnceleme. “International Journal of Cultural and Social Studies” (IntJCSS), December, 2019; 5(2): 683-703
Kılınç, B. (2008). Kapitalist Bir Etkinlik Olarak Futbolun Büyüsü ve Kahramanları İletişim
Kuram ve Araştırma Dergisi Sayı 26 Kış-Bahar 2008
Kuper, S. (1996)“Futbol Asla Sadece Futbol Değildir”,(Çev.Gürtunca,S.), İstanbul: Sabah Kitapları.
Megep, (2011). MEB, Gazetecilik, Spor Haberciliği ders notları, Ankara: 2011
Millî Eğitim Bakanlığı, (MEB), Spor Lisesi, Takım Sporları Dersi, Futbol Ders Notları.Osmanlı, U. ve Kaya, S. (2014). "Püritanizm’ Den Hedonizm’ E Değişen Boş Zaman Kavramı" http://www.sdergi.hacettepe.edu.tr/makaleler/Prutanizmden Hedonizme Değişen Bos Zaman Kavramı.pdf (Erişim: 15.11.2021)
Sağır, A. (2012). 6222 Sayılı Yasa Bağlamında Türkiye’de Futbol Örneğinde Sosyolojik Bir Çözümleme, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 45, Sayı 3, Eylül 2012
Samur, S. (2020) Spor Endüstrisinin Geleceği, (Blog) https://www.iienstitu.com/blog/spor- endustrisinin-gelecegi (Erişim Tarihi: 15.11.2022)
Sert, M. (2000). Gol Atan Galip, Futbola Sosyolojik Bir Bakış. İstanbul: Bağlam Yayınları
Stemmler, T. (2000). Futbolun Kısa Tarihi, (Çev.: N. Aça), Dost Yayınları, Ankara.
Şen, H. (2013). Futbolun Değişen Yapısı Üzerine Sosyolojik Bir Analiz, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt, VI Sayı, 1 Nisan
Talimciler, A. (2002). Futbolun Metalaşması, Toplumbilim Dergisi Futbol Özel Sayısı, İstanbul: Bağlam.
Talimciler, A. (2008). Futbol Değil İş: Endüstriyel Futbol, İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Sayı 26, Kış-Bahar 2008
Talimciler, A. (2010). Sporun Sosyolojisi Sosyolojinin Sporu, İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
Talimciler, A. (2014). Türkiye’de Futbol Fanatizmi ve Medya İlişkisi, İstanbul: Bağlam.
Toker, N. (2005) “Oyuna Girme-Oyunu Seyretme: Platon’a Karşı Aristoteles”, Toplum ve Bilim, Sayı:103, İstanbul: Birikim Yayıncılık.
Uluyol, O. (2014). Süper Lig Futbol Kulüplerinin Finansal Performans Analizi / Fınancıal Performance Analysıs Of Super League Football Clubs . Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 9 (34) , 5716-5731 . Retrieved From Https://Dergipark.Org.Tr/Tr/ Pub/Jyasar/İssue /19148/203251
Yeni Mesaj Gazetesi, http://www.yenimesaj.com.tr/futbol/bacasiz-fabrika-futbol-h13054785. Html (Erişim Tar. 19.02.2018)
Yıldıran, İ. (1997). “Tepük Futbol mudur? XI. Yüzyıl Türk Spor Faaliyetlerinden “Tepük” Oyununun Mahiyeti Üzerine Bir Araştırma”. Beden Eğitimi ve Spor Bil. Dergisi, 2 (1)
Zeren, F. ve Gümüş, B. (2013). Türk ve Yabancı Futbol Takımlarının Borsa Performansları Üzerine Bir Uygulama, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 2.
