Antik Yunan’dan Moderniteye Değişen Sporcu Beslenmesi
Özet
Antik Yunan’dan günümüze sporcu beslenmesi, toplumsal ve teknolojik gelişmelerle büyük bir değişim göstermiştir. Antik dönemde beslenme anlayışı, Aristoteles ve Seneca gibi filozofların dile getirdiği ölçülülük, sadelik ve dengeli olma ilkelerine dayanmaktaydı. Dönemin seçkin sporcuları ve savaşçıları sayılan gladyatörler, günlük yaklaşık 6000 kcal gibi son derece yüksek enerji harcamalarına rağmen, çoğunlukla arpa ve buğdaya dayalı vejetaryen bir beslenme düzenini benimsemişlerdir. Nitekim tarihsel kaynaklarda "hordearii" (arpa yiyiciler) olarak anılan gladyatörlerin kemik analizlerinde saptanan yüksek stronsiyum seviyeleri, bitkisel gıdalar ağırlıklı beslendiklerini ve hayvansal et tüketiminin oldukça sınırlı olduğunu bilimsel olarak doğrulamaktadır. Modern döneme gelindiğinde ise sporcu beslenmesi köklü bir dönüşüm geçirmiştir. Günümüz spor dünyasında atletler; yüksek performans, kas kütlesi gelişimi ve enerji dengesi sağlamak amacıyla et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi protein bakımından zengin besinlerin yanı sıra çeşitli besin takviyeleri ve doping niteliğindeki ürünleri kullanmaktadır. Bununla birlikte, bitkisel beslenmenin antioksidan kapasitesi ve antrenman sonrası hızlı toparlanma sağlama gibi faydaları modern spor biliminde de geçerliliğini sürdürmektedir. Özetle, Antik Yunan’da dini, kültürel ve iklimsel şartlar ile sadelik anlayışıyla şekillenen tahıl odaklı geleneksel diyet, modern çağda bilimsel verilerle desteklenen, kişiye özel planlanan ve takviyelerle zenginleştirilmiş çok yönlü bir yapıya dönüşmüştür.
Athlete nutrition has undergone a significant transformation from Ancient Greece to the present day alongside social and technological advancements. In ancient times, the concept of nutrition was based on the principles of moderation, simplicity, and balance as articulated by philosophers like Aristotle and Seneca. Gladiators, considered the elite athletes and warriors of the era, adopted a predominantly vegetarian diet based on barley and wheat despite their extremely high energy expenditure of approximately 6000 kcal per day. Indeed, high strontium levels detected in the bone analyses of gladiators, historically referred to as "hordearii" (barley eaters), scientifically confirm that their diets were mainly plant-based and that meat consumption was quite limited. In the modern era, athlete nutrition has experienced a radical shift. Contemporary athletes utilize various nutritional supplements alongside protein-rich foods such as meat, fish, eggs, and dairy products to achieve high performance, muscle mass development, and energy balance. Nevertheless, the advantages of plant-based diets, such as antioxidant capacity and faster post-workout recovery, remain valid in modern sports science. In summary, the grain-focused traditional diet shaped by religious, cultural, and environmental conditions and the notion of simplicity in Ancient Greece has evolved into a versatile structure supported by scientific data, personalized planning, and dietary supplements in the modern age.
Referanslar
Abanoz, H. (2020). Sporun Kavramsal Temelleri-5 (Sağlık): 30. Bölüm: Spor & Uyku Kalitesi, (Editör: Özen, G. & Civil, T.). 1. Baskı. Efe Akademi Yayınevi, İstanbul, 505-513.
Academy of Nutrition and Dietetics, 117(6), 851–858.
Ağartan, A.C. (2009). Sanat Eserlerinde Yaşayan Bir Mit: Sağlık Tanrısı Asklepios ve Kızı Hygieia, Zeynep Kamil Tıp Bülteni, 40(1):51.
Akay, B., Ayhan, B. (2021). Türkiye’de E-Spor Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların İçerik Analizi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(2), 656-671.
Akıncı AY., Türkay İK. (2020). Filozof Doktorlardan Moderniteye Sporcu Beslenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 14(2), 246-255.
Altınışık, Ü. ve Çelik, A. (2021). Investigation of Service Quality Perceived by Fitness Center Consumers. Pakistan Journal of Medical & Health Sciences, 10(15), 3225-3229.
Ant, H. Bozkuş, T., ve Turgut, M. (2020). Sedanter Kadınlara Uygulanan 8 Haftalık Genel Cimnastik Antremanlarının Bazı Antropometrik Ölçümler Ve Vücut Kompozisyonuna Etkisi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 558-565.
Aristoteles, (2014). Nikomakhos’a Etik. çev. Zeki Özcan. Ankara: Sentez Yayıncılık.
Ayhan C , Işık Ö , Kaçay Z . The relationship betweenphysical activity attitude and life satisfaction: A sample ofuniversity students in Turkey. Work. 2021;69:807–13.
Baydemir, B., Yurdakul, H. Ö., & Özer, K. (2018). İlköğretim II. kademe çocuklarda fiziksel aktivite düzeyi, kendini fiziksel tanımlama ve benlik saygısı. Journal of Human Sciences, 15(2), 1049-1057.
Bird S.P., Tarpenning K.M., Marino F.E. (2006) Independent and combined effects of liquid carbohydrate/essential amino acid ingestion on hormonal and muscular adaptations following resistance training in untrained men. European Journal of Applied Physiology 997, 225-238.
Boldt P, Knechtle B, Nikolaidis P, Lechleitner C, Wirnitzer G, Leitzmann C et al. (2018). Quality of life of female and male vegetarian and vegan endurance runners compared to omnivores–results from the NURMI study (Step 2). Journal of the International Society of Sports Nutrition. 15(1):33.
Bulut, H.S. (2019). Homeros’un Odesa’sında Geçen Gastronomi Ögeleri Üzerinden Antik Yunan Yemek Kültürüne Genel Bakış. The Journal of Social Science, 5(5), 331-338.
Carbone S, Candela V, Gumina S. (2020). Plant-based diet is it suitable for crossfit athletes? Journal of Physical Fitness, Medicine and Treatment in Sports. 8(1).
Cengiz, Ş.Ş. & Delen, B. (2019). Gençlerde Fiziksel Aktivite Düzeyi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5 (2), 110-122.
Cerrahoğlu, N., Günar, B. B., & Abanoz, H. (2017). Otizmli çocuklarda 4 aylık fiziksel aktivite programının fiziksel uygunluklarına etkisi. Social Sciences Studies, cilt.3, sa.8, ss.1578-1586
Chromiak J.A., Smedley B., Carpenter W., Brown R., Koh Y.S., Lamberth J.G., Joe L.A., Abadie B.R., Altorfer G. (2004) Effect of a 10-week strength training program and recovery drink on body composition, muscular strength and endurance, and anaerobic power and capacity. Nutrition 220, 420-427.
Cornell, T. J. (2002). On war and games in the ancient world. Sixth International Symposium for Olympic Research. s. 29-35.
Craddock, J, Probst Y, Peoples EG. (2016). Vegetarian and omnivorous nutritioncomparing physical performance. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism. 26 (3): 212.
Çelik, A., Zengin, S. ve Baş, M. (2017). Sporcu lise öğrencilerinin saldırganlık düzeylerinin belirlenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 2(4), 20-31.
Demirhan, O. ve Eskiler, E. (2018). Investigation of the relationship among fantasy football participation motivation, consumer satisfaction and behavioral intentions. Turkish Journal of Sport and Exercise, 20(3), 338-343.
Eichholz DE, Jones WHS, Rackham H. (1938) Gaius Plinius Secundus Pliny the Elder tarafından on ciltte (Loeb Klasik Kütüphanesi) tam koleksiyon: Pliny. Doğa Tarihi.
Ergün, M. (2013). Yaşlılık ve Egzersiz., Spor Hekimliği Dergisi, (48), 131–138.
Fornaris E., Aubert M. (1998) Roma lejyoneri, yanlış anlaşılan atlet. Histoire des Sciences Médicales 332, 161-168.
Göral, K., Çevik, H., Saygın, Ö., Öcal, K., (2006) Amatör Futbolcuların Beslenme Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi, 9.Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, Bildiri Kitapçığı, s.548, Muğla.
Güler, B., & Cengiz, Ş.Ş. (2018). Yaz Spor Okulu Sporcularının Antrenörlerine İlişkin Metaforları Muş Alparslan Üniversitesi Uluslararası Spor Bilimleri Dergisi, 2(3), 18-56.
Güllü, M., Şarvan Cengiz, Ş., Öztaşyonar, Y. & Kaplan, B. (2016). Ortaokul Öğrencilerin Beden Eğitimi ve Spor Dersine İlişkin Tutumlarının Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi (Şanlıurfa İli Örneği). Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1 (2) , 49-61.
Gümüş, A. (2013). Ağırlık sporu ile ilgilenen sporcuların beslenme alışkanlıklarınınincelenmesi (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
Güveloğlu, A. (2016). Eski Yunan ve Roma’da Filozof Sofraları (Eatıng Habıts Of Phılosophers In Ancıent Greece And Rome). Humanıtas-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (7), 265-282.
Hoffman J.R., Falvo M.J. (2005). Protein - which is the best?. International Society of Sports Nutrition Symposium, June 18-19, Las Vegas NV, USA-Symposium-Macronutrient Utilization During Exercise: Implications For Performance And Supplementation. Journal of Sports Science and Medicine, 3, 118-130.
Hoffman J.R., Ratamess N.A., Kang J., Falvo M.J., (2007). Faigenbaum A.D.Effects of protein supplementation on muscular performance and resting hormonal changes in college football players Journal of Sports Science and Medicine, 6, 85-92.
Horne TH., Davidson S., Tregelles SP. (1809). An introduction to the critical study and knowledge of the holy scriptures. Cambridge Universtiy Press. (November, 2013).
Jung, S. E., Bishop, A. J., Kim, M., Hermann, J., Kim, G., & Lawrence, J. (2017). Nutritional Status of Rural Older Adults Is Linked to Physical and Emotional Health. Journal of the
Kalay, A. (2021). Besyo Öğrencilerinin Genel Beslenme ve Sporcu Beslenmesi Bilgi Düzeylerinin İncelenmesi (Mardin Artuklu Üniversitesi Besyo Örneği) Mardin Artuklu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Mardin.
Kanz F., Grossschmidt K. (2007) Roma Gladyatörleri-Kemikli kanıt. Amerikan Fiziksel Antropologlar Derneği'nin Yetmiş Altıncı Yıllık Toplantısında sunuldu, Philadelphia, Pennsylvania, Mart. 28-31
Karadağ, B. (2017). Homeros ve Felsefe Tarihinde Alegorik Homeros Yorumları. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(5), 223-244.
Leitzmann C. 2014. Vegetarian nutrition: Past, present, future. Am J Clin Nutr, 100: 496-502
Lemon PW, Tarnopolsky MA, MacDougall JD, Atkinson SA (1992) Acemi vücut geliştiricilerde yoğun eğitim sırasında protein gereksinimleri ve kas kütlesi/kuvvet değişiklikleri. Uygulamalı Fizyoloji Dergisi 773, 767-75
Longo U.G., Spieza F, Maffuli N., et al. (2008). The best athletes in ancient Rome were vegetarian! J Sports Sci Med, 7: 565
Longo, U. G., Spiezia, F., Maffulli, N., & Denaro, V. (2008). The Best Athletes in Ancient Rome were Vegetarian!. Journal of sports science & medicine, 7(4), 565.
Longo, U. G., Spiezia, F., Maffulli, N., & Denaro, V. (2009). History may be the Best Guide for Determining the Athlete's Dietary Protein Needs. Journal of sports science & medicine, 8(1), 150–151.
Lösch, S., Moghaddam, N., Grossschmidt, K., Risser, D. U., & Kanz, F. (2014). Stable isotope and trace element studies on gladiators and contemporary Romans from Ephesus (Turkey, 2nd and 3rd Ct. AD)--mplications for differences in diet. PloS one, 9(10).
Lynch MH, Wharton M C, Johnston S C. (2016). Cardiorespiratory fitness and peak torque differences between vegetarian and omnivore endurance athletes: A Cross-Sectional Study. Nutrients. 8(11):726.
Mete, Z. (2021). Vegan, vejetaryen ve omnivor sporcuların beslenme ve bazı antropometrik ölçümleri ile yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi (Master's thesis, İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
Nebl J, Drabert K, Haufe S, Wasserfurth P, Eigendorf J, Tegtbur U. (2019). Exercise-induced oxidative stress, nitric oxide and plasma amino acid 85 profile in recreational runners with vegetarian and non-vegetarian dietary patterns. Nutrients. 11(8):1875.
Orth, F., (1921). Kochkunst; RE,11,1. S.944-982
Ortman JM, Velkoff VA, Hogan H. (2014). Population estimates and projections. U.S department of Commerce; Economics and Statistics and Administration: U.S. Census Bureau; An aging nation: The older population in the United States; pp. 25–1140.
Özdemir, G. (2010). Spor Dallarına Göre Beslenme. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 8 (1), 1-6.
Özgün, A., Yaşartürk, F., Ayhan, B., & Bozkuş, T. (2017). Hentbolcuların spora özgü başarı motivasyonu ve mutluluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 3(Special Issue 2), 83-94.
Özer K. (2013). Fiziksel Uygunluk. Nobel Yayınevi, İstanbul.
Özkatar Kaya, E., Sarıtaş, N., Yıldız, K. & Kaya, M. (2018). Sedanter Olan ve Olmayan Bireylerin Fiziksel Aktivite ve Yaşam Tatmin Düzeyleri Üzerine Araştırma. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5 (3), 89-94.
Pehlivan A., (2005). Sporda Beslenme, İstanbul, Yaylacık Matbaası.
Rankin J.W., Goldman L.P., Puglisi M.J., Nickols-Richardson S.M., Earthman C.P., Gwazdauskas F.C. (2004) Effect of postexercise supplement consumption on adaptations to resistance training. Journal of the American College of Nutrition 223, 322-330
Reidweg, C. (2008). Pythagoras. Brill’s New Pauly Encyclopedia of the Ancient World, 12 (pp. 276-281). Leiden-Boston: Brill Press.
Rowe, David. (1996). Popüler Kültürler, Rock ve Sporda Haz Politikası (1. Basım), Ayrıntı Yayınları, (Çev., M. Küçük) İstanbul.
Roy BD., Tarnopolsky MA., (1998). Influence Of Differing Macronutrient İntakes On Muscle Glycogen Resynthesis After Resistance Exercise, J Appl Physiol, 84, Pp. 890–6
Sen. Ep. Seneca. (1992). Ahlaki Mektuplar. (Çev. Türkan Uzel). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayını.
Soylu, Y., Turgut, M., Canikli, A., & Kargün, M. (2021). Fiziksel Aktivite, Duygusal Yeme Ve Ruh Hali İlişkisi: Kovid-19 Ve Üniversite Öğrencileri. Spor Eğitim Dergisi, 5(2), 88-97.
Şarvan Cengiz, Ş. & Delen, B. (2019). 65 Yaş ve Üzerindeki Bireylerde Fiziksel Aktivite Düzeyi ile Umutsuzluk Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (Manisa İli Örneği). Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21 (4), 25-39.
Talimciler, Ahmet. Türkiye’de Futbol Fanatizmi ve Medya İlişkisi, Bağlam Yayıncılık, İstanbul 2003.
Turgut, M., Argun, B., Sarıkaya, M. & Çınar, V. (2015). 17-18 Yaşlarındaki Yüzme Sporu Yapan Sporcuların Beslenme Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi. International Journal Of Sport Culture And Science, Cilt 2 (Özel Sayı 2), 242-254.
Turgut, M., Soylu, Y., & Metin, S. N. (2020). Physical Activity, Night Eating, And Mood State Profiles Of Athletes During The Covıd-19 Pandemic. Progress İn Nutrition, 22(2-S), E2020019.
Uzunaslan, A. (2005). Antik Roma’da Gladyatör Oyunları. Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 15-58.
Wilkins, J. ve Hill, S. (2006). Food in the Ancient World. UK: Blackwell Publishing.
Yarar, H., & Özdemir, K.G.G. (2011). Elit Sporcularda Beslenme Destek Ürünü Kullanımı ve Bilincinin Degerlendirilmesi.
Yarar, H., Gökdemir, K., Eroğlu, H., & Özdemir, G. (2011). Elit seviyedeki sporcuların beslenme bilgi ve alışkanlıklarının değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 13(3), 368-371.
Yılmaz A. Karakaş G. Baba-Kaya H. Kaçay Z. The effects of sportive exercises on physical fitness of children with specific learning disability. Acta Kinesiologica. 2017; 11(1): 88-93
Yurdakul, H. Ö., & Baydemir, B. (2020). Comparison of physical activity and skinfold thickness of students living in rural and city center. Pedagogy of Physical Culture and Sports, 24(5), 271-277.
Yurtsever, A. (2012). Side’de Romanizasyon Sürecinde Gladyatörler ve Agonlar. Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim dalı, Yüksek Lisans Tezi Eskişehir.
Yücel, A. G. (2017). Hokey Süper Liginde Oynayan Sporcuların Beslenme Alışkanlıkları Ve Beslenme Destek Ürünü Kullanma Durumlarının İncelenmesi (Master's Thesis, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
Zengin, S., & Kırkbir, F. (2021). An analyzing of the relationship between exercise addiction and obesity awareness. Shanlax International Journal of Education, 9(S2), 45–51.
