Geçmişten Bugüne Kuzey Afrika’da İslami Hareketler ve İslamcı Siyaset Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Mısır’da İslami Hareketler ve İslamcı Partiler
Özet
Dr. Akif Çarkçı tarafından hazırlanan ve Akademisyen Kitabevi tarafından yayımlanan Geçmişten Bugüne Kuzey Afrika'da İslami Hareketler ve İslamcı Siyaset başlıklı eser; Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Mısır olmak üzere Kuzey Afrika kuşağındaki beş ülkeyi bütüncül ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alan son derece kapsamlı ve özgün bir çalışmadır. Yaklaşık bir yıllık titiz bir literatür taraması ve araştırması neticesinde doçentlik tezi olarak kaleme alınan bu kitapta, bölgede varlık gösteren 55 İslami cemaat ve hareket ile 30 İslami görüşe sahip siyasi parti kuruluşları, kurucuları, fikri eğilimleri ve toplumsal etkileriyle incelenmektedir. Altı ana bölüm ile detaylı bir genel değerlendirme kısmından oluşan yapıtta; öncelikle Kuzey Afrika’nın coğrafi, demografik ve iktisadi özellikleri ile İslam'ın tarihsel seyri işlenmekte, ardından her ülkenin yakın dönem siyasi tarihi, bünyesindeki tasavvufi tarikatlar, cemaatler ve İslamcı partiler ayrıntılı biçimde masaya yatırılmaktadır. Eserin analiz ve yorum odaklı sonuç bölümünde ise İslami oluşumların devletle, demokrasiyle, şiddetle ve rejimlerle kurduğu ilişkiler ile zaman içindeki dönüşümleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Derli toplu ve bütüncül bir perspektif sunan bu nitelikli yapıt, Kuzey Afrika’daki dini ve siyasi dinamikleri derinlemesine kavramak isteyen araştırmacılar ve okurlar için vazgeçilmez bir başvuru kaynağıdır.
Written by Dr. Akif Çarkçı and published by Akademisyen Kitabevi, the book titled Islamic Movements and Islamist Politics in North Africa from Past to Present is a highly comprehensive and original work that examines five countries in the North African belt—Morocco, Algeria, Tunisia, Libya, and Egypt—through a holistic and comparative approach. Authored as an associate professorship thesis following nearly a year of meticulous literature search and research, the book examines 55 Islamic communities and movements alongside 30 Islamic political parties in the region in terms of their establishment, founders, ideological orientations, and social impacts. Comprising six main chapters and a detailed general evaluation section, the work first explores the geographical, demographic, and economic characteristics of North Africa as well as the historical course of Islam, before thoroughly analyzing each country's recent political history, Sufi orders, religious communities, and Islamist parties. In the analysis- and commentary-focused concluding section, the relationships that Islamic formations establish with the state, democracy, violence, and political regimes, as well as their transformations over time, are evaluated comparatively. Offering a concise and integrated perspective, this quality work serves as an indispensable reference source for researchers and readers seeking to gain a deep understanding of the religious and political dynamics in North Africa.
Referanslar
Aaron Y. Zelin, “Islamism in Libya”, American Foreign Policy Council, Wahgington, April, 2013.
Aaron Y. Zelin, “Who is Jabhat al-Islah?”, https://carnegieendowment.org/sada/48885, 07.04.2021.
Abdellatif Hissouf, “The Moroccan Monarchy and the Islam-oriented PJD: Pragmatic
Cohabitation and the Need for Islamic Political Secularism”, All Azimuth V5, N1, Jan. 2016.
Abdullah Aydoğan Kalabalık, Tunus Devriminin Arkasındaki İslami Hareketler, https://www.dunyabulteni.net/haber-analiz/tunus-devriminin-arkasindaki-islami-hareketler-h144287.html, 26.12.2020
Abdullah Abdürrezzak İbrahim, Afrika’da Tasavvuf ve Tarikatlar, (çev: Kadir Özköse), Ensar Yayıncılık, Konya, 2008.
Abdülkadir Turan, Cezayir ve Cezayir’deki İslami Hareketler, SDAM Yayınları, İstanbul, 2020.
Abil Gündoğdu, Ortadoğu’da Arap Sosyalizmi ve Mişel Eflak, Alınteri Dergisi, 4(1), 2020, s.13-26.
Adalet Çakır, “Kadiriyye”, Türkiye’de Tarikatlar, (ed. Semih Ceyhan), İSAM Yayınları, İstanbul, 2015
Adalet ve İhsan Cemaati, https://www.gzt.com/mecra/adalet-ve-ihsan-cemaati-3367061, 17.12.2020.
Âdem Apak, Kuzey Afrika’da İlk İslam Fetihleri, Uludağ Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.17, S.2, Bursa, 2008, ss.159-173.
Âdem Arıkan, “Çağdaş İslâmî Akımlar Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt 15, Sayı 29, 2017, 243-300.
Âdem Özköse, Hamdavi ile Demokrasiyi Konuştu, www.haksozhaber.net, 16.12.2020.
Adil Bebek, “Muhammed Mekki İbni Azzuz”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.19, TDV Yayınları, İstanbul, 1999.
Afaf Lutfi Al-Sayyid Marsot: Mısır Tarihi Arapların Fethinden Bugüne, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2007
Ahmed Chaarani, La Mouvance Islamiste au Maroc, Khartala Éditeur, Paris, 2004
Ahmet Esad Sani, “Mısır’daki katliamın bilançosu: 3 bin 533 ölü”, Anadolu Ajansı, 17.08.2013, https:// www.aa.com.tr/tr/dunya/misirdaki-katliamin-bilancosu-3-bin-533-olu/225113
Ahmet Kavas, “Muhammed b. Ali es-Senusî”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.36, İstanbul, 2009
Ahmet Kavas, “Senusiyye”, TDV İslam Ansiklopedisi, c. 36, İstanbul, 2009
Ahmet Kavas, “Tunus”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.41, TDV Yayınları, İstanbul, 2012.
Ahmet Murat Özel, “Şazeliyye”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.38, TDV Yayınları, İstanbul, 2010
Ahmet Varol, Fas’ın AKP’si, http://www.haksozhaber.net/fasin-akpsi-23354yy.htm, 08.02.2018.
Ahmet Yiğitalp Tulga, Cezayir’de Geçmişten Günümüze İslamcı Hareketler, Y.Y.L T, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2017.
Akif Bilgir, “Mısır’da İslami Gruplar ve Gelinen Nokta”, https://www.haksozhaber.net, 26.12.2020.
Al-Ahram Weekly, 24 November 2011.
Ali ‘Abdu’l-Âl, “es-Selefiyyûn fî Misr: el-Muntalakâtu’l-Fikriyye ve’t-Tedavvuru’tTârîhî”, Vâki’u ve Mustakbalü’l-Harakâti’l-İslâmiyye içinde, (Der.: Ahmed Bân), Kahire: Merkezu’n-Nîl Liddirâsât, 2012
Ali Köse, Hizbü’t-Tahrîri’l-İslâmî, TDV İslam Ansiklopedisi, C.18, İstanbul, 1998
Algeria, CİA Factbook, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html, 26.12.2020.
Algérie: L’islamisme, l’état et le conflit armé,https://www.refworld.org/docid/3ae6a8158.html, 30.12.2020.
Algeria, https://www.britannica.com/place/Algeria/Drainage#ref46507, 26.12.2020.
Ali Köprülü, Enver Sedat Döneminde Mısır-İsrail İlişkileri, Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, 1990, 169 – 190.
Ali Maskan, “Cezayir’de Doğum Sancıları”, https://www.sde.org.tr/degerlendirme/sd-degerlendirme-cezayirde-dogum-sancilari-analizi-9921, 12.01.2021.
Allison Pargeter, “Political Islam in Libya”, Jamestown Foundation Terrorism Monitor, Volume:3, Issue:6, 5 May, 2005
Al-Tahrir al-Masry, Carneige Endowment For İnternational Peace, https://carnegieendowment.org, 24.09.2021.
Amel Boubekeur, Political Islam in Algeria, CEPS Working Document No. 268/May 2007.
A Meeting on Board the Ship”, https://www.al-islam.org/then-i-was-guided-muhammad-al-tijani-al-samawi/meeting-board-ship, 21.01.2021.
Andrea Brigaglia, “20.yy. Nijerya’sında Ticani Eserleri”, Hece Dergisi, s246-248.
Anneli Botha, Terrorism in the Maghreb, Institute for Security Studies, 2008
Ansneli Botha, ‘Politics and Terrorism An Assessment of the Origin and Threat of Terorism in Egypt’, Institutefor Security Studies, No. 131, Aralık 2007.
Asaf Hüseyin, Asaf Hüseyin, Ortadoğu’da Devlet ve Terör, Pınar Yayınları, İstanbul, 1990
Atlas Ülkeleri, https://www.antbilgi.com/atlas-ulkeleri/, 12.12.2020.
Ayşegül Durmuş, Immanuel Wallerstein Perspektifinden “Arap Baharı”: Tunus Örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi S.B.E., Denizli, 2014
Auf, Yussef “Political Islam’s Fate in Egypt Lies in the Hands of the Courts”, Atlantic Counsil, 25 November 2014.
Bir Müslüman Devrimcinin Fikir Yolu: Malik B. Nebi, https://www.fikriyat.com/islam-dunyasi/2017/09/16/bir-musluman-devrimcinin-fikir-yolu-malik-bin-nebi, 01.01.2021.
Camille Tawil, Brothers in Arms: The Story of al-Qa’ida and the Arab Jihadists, London: Saqi Books, 2010
Cezayir, www.cografya.gen.tr, 26.12.2020.
Cezayir Ülke Raporu, T.C. Ticaret Bakanlığı Raporu, Ankara, 2020.
Cezayir Ülke Raporu, OAİB, 2016
Cezayir Siyasetinde Değişim İmkânı, ORDAF, Haziran, 2017.
Cezayir, KSTO Raporu, Kayseri, 2019.
Cezayir, www.cografya.gen.tr, 26.12.2020.
Cezayir, www.cografya.gen.tr, 26.12.2020.
Cezayir Ulusal İstatistik Ofisi, https://www.ons.dz/spip.php?rubrique34, 26.12.2020.
Cezayir, www.vahdet.info.tr, 26.12.2020.
Cezayir, www.cografya.gen.tr, 26.12.2020.
Cezayir Ülke Raporu, T.C. Ticaret Bakanlığı Raporu, Ankara, 2020. https://www.worldbank.org/en/country/algeria, 26.12.2020.
Cezayir Ülke Raporu, T.C. Ticaret Bakanlığı Raporu, Ankara, 2020.
Cezayir, Cezayir Ülke Raporu, Uludağ İhracatçı Birlikleri Yayını, Bursa, 2019.
Cezayir Ülke Raporu, T.C. Ticaret Bakanlığı Raporu, Ankara, 2020.
Cevat Rüştü Gürsoy, “Afrika”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.1.TDV Yayınları, İstanbul, 1988.
Cesurhan Taş, İslami Cihadın İlk Aşaması Olarak Tebliğ ve Uluslararası Tebliğ Cemaati İncelemesi, https://sahipkiran.org/2020/09/04/islami-cihadin-ilk-asamasi-olarak-teblig-ve-uluslararasi-teblig-cemaati-incelemesi/, 23.11.2021.
Charles Kurzman and Didem Türkoğlu, “After the Arab Spring: Do Muslims Vote Islamic Now?” Journal of Democracy, Vol. 26, No. 4, October 2015, pp. 100-109.
Court Claims No Jurisdiction Over Religiously Affiliated Parties. Daily News Egypt. 26 November 2014.
Davut Dursun, Kuzey Afrika’da İslamiyet, TDV İslam Ansiklopedisi, C.1, TDV Yayınları, İstanbul, 1998.
Davut Dursun, “Fas: Himaye Dönemi ve Bağımsızlık”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.12, İstanbul, 1995.
Davut Dursun, “Cezayir”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.7, TDV Yayınları, İstanbul, 1995.
Dünya ve İslam Dergisi, İstanbul, 1990, Sayı: 4
Ebu’l-Vefa Taftazanî, Mısır’da Sûfi Tarikatların Tarihi Gelişimi ve Günümüzdeki Durumları, Çeviren: Mustafa Aşkar, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1996, cilt: XXXV, s. 535-552.
Ecehan Somuncuoğlu, “Siyasal İslam ve Mısır’da Müslüman Kardeşlerin Dönüşümü”. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, 2019
Egypt Elections: Al-Asala Party, http://www.aucegypt.edu/GAPP/CairoReview/Pages/articleDetails.aspx?aid=111, 17.09.2012
Egyptian Political Parties, MERIP, 147 (17). July–August, 1987.
Egypt State Information Service, http://www.sis.gov.eg, 07 Mayıs 2014.
El-Bedîl el-Hadari, https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Badil_al-Hadari_Party, 21.12.2020.
Emad El-Din Shahin, Political Ascent: Contemporary Movements in North Africa, Westview Press, 1997
Emad El-Din Shahin, The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics, Oxford University Press, 2014.
Emrah Kekilli, Libya’da İslamcı Hareketler, ORDAF Yayınları, İstanbul, 2015.
Ensar el-Sünnet Muhammediyenin Çağrısı, http://www.ansaralsonna.com/web/pageother-659.html, 18.11.2021.
Ercüment Kuran, “Abdülkadir el-Cezairi”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.1, TDV Yayınları, İstanbul, 1988
Ernest Gellner, Muslim Society, Cambridge University Press, Cambridge, 1981.
Ethem Cebecioğlu, “Mustafa b. Muhammed İbn-i Azzuz”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.19, TDV Yayınları, İstanbul, 1999.
Evan F. Kohlmann, “Dossier: Libyan Islamic Fighting Group”, NEFA, Ekim 2007
Fas Ülke Raporu, Konya Ticaret Odası Yayını, Konya, 2018.
Fas Ülke Raporu, http://www.birlesmismarkalar.org.tr/uploads/Fas. pdf, 15.12.2020.
Fas Ülke Profili”, Ticaret Bakanlığı, Dış Temsilcilikler ve Uluslararası Etkinlikler Genel Müdürlüğü Yayını, Ankara, 2020.
Fas’ın Ekonomik Durumu, http://www.mfa.gov.tr/fas-ekonomisi.tr.mfa, 12.12.2020.
Fas, T.C. Ticaret Bakanlığı, Ankara, 2020.
Fas Tarihi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Fas_tarihi, 15.12.2020.
Fas Ülke raporu, http://www.birlesmismarkalar.org.tr/uploads/Fas. pdf, 15.12.2020.
Fas, http://www.vahdet.info.tr/isdunya/dosya4/1068.html, 08.02.2018.
Fas’ta İslami Partiye Yasak, https://www.internethaber.com/fasta-islami-partiye-yasak-129315h.htm, 21.12.2020.
Fas’ta Genel Seçimlere Doğru, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fasta-genel-secimlere-dogru/657970, 24.12.2020.
Fikret Efe, Cemaat-i Tebliğ, Doğuşu ve Kendisine Yöneltilen Eleştriler, İslami Araştırmalar Dergisi, (8), 2002
First Islamist Party Emerges in Libya, Hurriyet Daily News, 11 January 2012.
Füsun Soykan, “Tunus”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.41, İstanbul, 2012 Gaye Ertin, Dünya Bölgeleri: Afrika, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2020.
Gilles Kepel, Peygamber ve Firavun, Çizgi Yayınları, İstanbul, 1992
Glossary: Islamic Awakening, Great Decisions, Foreign Policy Association, 2014 Edition.
Gökhan Bozbaş, “Tunus Parlamento Seçimleri ve Olası Senaryolar”, ORSAM, https://www.orsam.org.tr/tr/tunus-parlamento-secimleri-ve-olasi-senaryolar/, 18.01.2021
Gökhan Kavak- Abdullah Aydoğan Kalabalık, “Mısır’da kim kimdir? https://www.dunyabulteni.net/ortadogu/misirda-kim-kimdir-h144825.html, 10.11.2021.
Gülay Döner, Ortadoğu’da Büyük Çözülme, İlk kıvılcım Tunus Devrimi”, Y. Y. L. Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, S.B.E. İzmir, 2014
Gülsüm Sümer, Kuzey Afrika Pazar Araştırması, Fırat Kalkınma Ajansı, https://fka.gov.tr 12.12.2020.
Hamit Bozarslan, Ortadoğu’nun Siyasal Sosyolojisi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2014.
Hakkı Taş, İsmailiyye’den Rabia’ya Müslüman Kardeşler, İldem Yayınları, Ankara, 2015
Harun Sakınan, “Tunus’un Yakın Tarihi”, https://www.stratejikortak.com/2020/01/tunus-tarihi-turkiye-iliskileri.html, 16.01.2021.
Hasan el-Benna ve Şazeli Tarikatı, https://www.timeturk.com/hasan-el-banna-ve-sazeli-tarikati/yazar-938618
Hatice R. Dursun, Otoriter Laiklikten Demokratik Laikliğe Türkiye ve Tunus’ta Din Devlet İlişkilerinin Dönüşümü, Y. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, S.B.E, İstanbul, 2016
Hayrettin Yücesoy, Senusilik: Sufi Bir İhya Hareketi, Beyan Yayınları, İstanbul, 1985.
Heidi Reichinnek, Hızb Al-Asala (Ha) & Hızb Ar-Rahma (Hr)/ Tunesıen, Phillips Universitat Marburg, Januar, 2015.
Hizbu’l-Asala, http://egyptelections.carnegieendowment.org/, 21.08.2012
Hizb ut-Tahrir, https://en.wikipedia.org/wiki/Hizb_ut-Tahrir#Tunisia, 18.01.2021.
https://allafrica.com/stories/201202270907.html, 11.10.2021.
https://alislah.ma, 17.12.2020.
https://www.haberler.com/amel-partisi-irak-in-bolunme-planini-protesto-etti-haberi/, 28.09.2021.
http://www.hizbaltahriralmasry.org/, 21.09.2011.
http://www.alwasatparty.com/, 28.09.2021.
https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-55117984, 06.05.2021.
https://www.dunyadinleri.com/dunya-dinleri/islam-dini-tarikatlari/oku_arusiyye-tarikati, 8.02.2021
https://www.hurriyet.com.tr/dunya/davutogluna-tunusta-ak-parti-surprizi-17084811, 31.01.2021.
https://tr.wikipedia.org/wiki/Afrika 12.12.2020.
http://geology.com/records/largest-desert.shtml, 2012.12.2020.
https://data.worldbank.org, 13.12. 2020.
https://worldpopulationreview.com/country-rankings/north-african-countries, 12.12.2020.
https://worldpopulationreview.com/country-rankings/north-african-countries, 2012.12.2020.
https://tr.wikipedia.org/, 24.12.2020.
https://ticaret.gov.tr/data/5ef5c31a13b8762b38e2fc14/FAS-%C3%9Clke%20Profili.pdf, 12.12.2020.
https://www.britannica.com/place/Algeria/Economy, 26.12.2020.
https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fasta-genel-secimlere-dogru/657970, 20.12.2020.
http://www.mfa.gov.tr/fas-siyasi-gorunumu.tr.mfa, 24.11.2020.
https://www.refworld.org/docid/3ae6a8158.html, 01.01.2021.
https://en.wikipedia.org/wiki/Islamic_Front_for_Armed_Jihad, 01.01.2021
http://www.hajij.com/tr/islamic-countries-and-sects/islamic-countries/item/129-cezayir-2, 01.01.2021
https://en.wikipedia.org/wiki/Islamic_Renaissance_Movement, 12.01.2021.
https://datatopics.worldbank.org/world-development-indicators/, 14.01.2021.
https://www.imf.org/en/Countries/TUN, 14.01.2021.
http://www.mfa.gov.tr/tunus-kunyesi.tr.mfa, 14.01.2021.
https://www.espacemanager.com/tunisie-hizb-errahma-un-autre-parti-islamiste-au-parlement.html, Erişim Tarihi: 8.04.2021
http://errahmah.com/abouts, 8.04.2021
https://www.marefa.org, 31.01.2021
https://en.wikipedia.org/wiki/Reform_Front_Party, 07.04.2021.
https://english.alarabiya.net/articles/2012/05/11/213499, 07.04.2021
http://www.ennahdha.tn/, 8.04.2021
http://www.aljazeera.com.tr/haber/musluman-kardesler-libyada-parti-kurdu, 17.05.2021.
https://tr.wikipedia.org/wiki/Adalet_ve_%C4%B0n%C5%9Faat_Partisi, 26.05.2021
http://www.aljazeera.com.tr/haber/libyanin-yeni-aktorleri-siyasi-partiler, 26.05.2021
https://tr.wikipedia.org/wiki/Vatan_Partisi_(Libya), 26.05.2021
http://www.aljazeera.com.tr/haber/libyanin-yeni-aktorleri-siyasi-partiler 09.10.2021.
https://data.worldbank.org/country/egypt-arab-rep, 27.07.2021.
https://www.kolayihracat.gov.tr/ulkeler/misir, 30.07.2021
http://www.aljazeera.com.tr/dosya/misirin-1971-anayasasi-ile-bugunku-metnin-karsilastirilmasi, Erişim Tarihi: 3.11.2021.
https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCrl%C3%BCk_ve_Adalet_Partisi
https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96zg%C3%BCrl%C3%BCk_ve_ Adalet_Partisi
https://hizb.net/?page_id=1951, 23.11.2021.
https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-55752612, 23.11.2021.
Hilal Görgün, “Mısır”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.29, TDV Yayınları, İstanbul, 2004
Hilal Görgün, Bir İktidar Mücadelesinin Anatomisi: Enver Sedat ve Muhalifleri, İslam Araştırmaları Dergisi, Sayı: 6, 2001, 77-92.
Hugh Roberts, “Radical Islamism and The dilemma of Algerian Nationalism”, Third World Quarterly, 1988, s. 556-589.
İbrahim Harekât, “Mağrib”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.23, TDV Yayınları, İstanbul, 2003.
İhvan’dan Ayrılan Gruplar, https://dkv.org.tr/blog/ihvandan-cikan-gruplar-ve-savunduklari-temel-fikirler/, 22.11.2021.
Isabel Schäfer, The Tunisian Transition: Torn Between Democratic Consolidation and Neo-Conservatism in an Insecure Regional Context, European Institute of the Mediterranean, Barcelona, 2015
Islamic Salvation Front”, https://www.britannica.com/topic/Islamic-Salvation-Front, 11.01.2021.
Islamic Salvation Army, https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/islamic-salvation-army-ais, 01.01.2021.
İrfan Kalaycı, Afrika’nın Melez Yüzü, ‘MENA’: Makro İktisadi Göstergelere ve Küresel Endekslere Göre ‘Manası’ Avrasya Etüdleri Dergisi, 40/2011-2(175-199).
İslami Selamet Cephesi”, https://tr.wikipedia.org/, 11.01.2021.
İsmail Gündoğdu, Leyla Özcan, “Arap Baharı ve Fas Adalet Ve Kalkınma Partisi”, III. Ortadoğu’da Siyaset ve Toplum Kongresi, Sakarya Üniversitesi, 11-13 Ekim 2016, Sakarya.
İsmail Numan Telci, Mısır’da Askeri Darbe Sonrası Süreç ve Yeni Anayasa, Seta Analiz, Ankara, 2014.
James Brandon, “Hizb-ut-Tahrir’s Growing Appeal in the Arab World”. Terrorism Monitor. 4 (24), 27 December 2006.
Jeremy Bowen, 1967 Arap-İsrail Savaşı: Orta Doğu’yu Sarsan 6 Gün, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-40157650, Erişim Tarihi: 3.11.2021.
Jonathan Brown, “Salafıs and Sufıs in Egypt”, December, 2011
J. Spencer Trimingham, The Sufi Orders İn Islam, Oxford University Press, Newyork, 1998.
Julie E. Pruzan-Jorgensen, The Islamıst Movement In Morocco Maın Actors And Regıme Responses, Danısh Instıtute For Internatıonal Studıes, Copenhagen 2010.
Kadir Özköse, “Ticani”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.41, İstanbul, 2012, 130-133.
Kadri Kınık, “Fas’ta İslami Hareketler”, http://sdam.org.tr/haber/144-fastaki-islami-hareketler/, 28.10.2020.
Kadriye Sınmaz, Mısır Raporu, İNSAMER Yayını, İstanbul, 2019.
Koray Şerbetçi, “Cezayir’in Direniş Bayrağı: Emir Abdülkadir”, Diyanet Aylık Dergi, https://dergi.diyanet.gov.tr/makaledetay.php?ID=33453, 30.12.2020
L. Carl Brown, “Morocco”, Britannica Encyclopedia, https://www.britannica.com/place/Morocco, 13.12.2020.
Levent Baştürk, Cezayir’de İslami Hareket, www.wakeup.org, 28.12.2020.
Leyla Nur Baloğlu, Batı Medyasında Cezayir İslami Selamet Cephesi Hareketi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karabük, 2018
Libya, https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya/#geography, 17.04.2021.
Libya, https://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/libya.htm, 17.04.2021
Libya’da İslamcı Parti Kuruldu, http://www.aljazeera.com.tr/haber/libyada-islamci-parti-kuruldu, 26.05.2021.
Libya’nın Yeni Aktörleri: Siyasi Partiler, http://www.aljazeera.com.tr/haber/libyanin-yeni-aktorleri-siyasi-partiler, 26.05.2021.
Lotfi Sour, “Understanding Political Islam in Algeria Experiences, Past and Present”, Romanian Political Science Review, vol. XVI, no. 1, 2016
Mahmûd et-Tabbâh, Bi’s-suvar Fevzün İyhâbün Şeyhatün bi-Riâseti hizbi’l-asâleti’s-selefî http://www.masrawy.com/news/egypt/politics/2013/january/4/5480378.aspx. 11.01.2013
Malika Zeghal, Les Islamistes Marocains, La Découverte Editeur, Paris, 2005.
Manazır Ahsan, “Cemaat-i Tebliğ”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.7, TDV Yayınları, İstanbul, 1993.
Matt Buehler, “Safety-Valve Elections and the Arab Spring: The Weakening (and Resurgence) of Morocco’s Islamist Opposition Party,” Terrorism and Political Violence, Vol. 25, No.1, 2013, pp. 142–43.
Mehmet Demirci, “Arusiyye”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.3, TDV Yayınları, İstanbul, 1991
Mısır, https://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/misir.htm, 27.07.2021.
Mısır, http://www.vahdet.info.tr/isdunya/dosya4/1087.html, 28.09.2021.
Mısır Pazar Bilgileri, T.C. Ticaret Bakanlığı Yayını, Ankara, 2020
Mısır’ın Ekonomisi, https://www.mfa.gov.tr/-misir-ekonomisi.tr.mfa, 30.07.2021
Mohammed Amireş, “FIS in Algeria”, African Report, 1991.
Morocco, https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Morocco, 16.12.2020
Morocco,https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html, 16.12.2020.
M. Tahir Kılavuz, M. Hüseyin Mercan, Süleyman Güder, Ortadoğuda İslamcı Siyaset: Değişim Sürecinde Müslüman Kardeşler ve
Nahda, İlke Eğitim Kültür Derneği Yayınları, İstanbul, 2014
Movement for National Reform”, https://en.wikipedia.org/wiki/Movement_for_National_Reform, 16.01.2021.
Muhammed Es-Seyyid El-Celyend, “Darkaviyye”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.9, İstanbul, 1994.
Muhammed Elseb Misrati Raslan, Libya’da Senusilik Hareketi, yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kastamonu, 2018
Muhammed Amireş, “Cezayir’de İslami Kurtuluş Cephesi”, Dünya ve İslam Dergisi, Sayı: 8, Güz, 1991.
Muhammed Hüseyin Mercan, Müslüman Kardeşler’in Yükselişi ve Düşüşü-İslami Hareketlerde Siyasi Kurumsallaşma Sorunu, İlem Yayınları, İstanbul, 2019
Muhammed Ebû Rummân, es-Selefiyyûn ve’r-Rabî’u’l-Arabî, Beyrut: Merkezu Dirâsâti’lVahdati’l-‘Arabiyye, 2013, s. 113; Ammar Ahmed Fayd, “es-Selefiyyûn fî Misr: Min Şer’iyyeti’l-Fetvâ ilâ Şer’iyyeti’l-İntihâb”
Muhammed Örtlek, “Mısır’da Yeni Anayasa Referandumu”, IMPR, Ankara, 2014, s.23.
Muhammet Örtlek, Ortadoğu’da Siyasal İslamcı Hareketler: Mısır Örneği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu, 2015
Muhammed Ticani, https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_al-Tijani, 21.01.2021
Mohammad Affan, “Nahda Hareketi Seküler Bir Parti mi?”, https://research.sharqforum.org/tr/2016/06/14/nahda-hareketi-sekuler-bir-parti-mi/, 23.01.2021.
Mukhtar Mustafa Buru, “Libya”, Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/place/Libya, 17.04.2021
Musa Umar, “Şia’nın Ağındaki Ülke Nijerya”, AFAM, 2017.
Muslım Brotherhood İn Algeria”, https://www.counterextremism.com/content/muslim-brotherhood-algeria, 29.12.2020
Mustafa Kara, Bedeviyye, TDV İslam Ansiklopedisi, C.2, İstanbul, 1989, s.47-48.
Mustafa Özcan, “Türkiye ve Dünyada Ticanilik”, https://www.dunyabulteni.net/turkiye-ve-dunyada-ticanilik-makale,11250.html, 18.12.2020.
Mustafa Salim Güven, “Şazeliyye”, Türkiye’de Tarikatlar (Ed.Semih Ceyhan), İSAM Yayınları, İstanbul, 2015.
Mustafa Tahralı, Rıfaiyye, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 35, İstanbul, 2008, s.99-103.
Mustafa Zehran, Mısır’ın Sufi Tarikatlar Tablosu, http://www.aljazeera.com.tr/gorus/misirin-sufi-tarikatlar-tablosu, 23.11.2021.
Nathan J Brown, “Islam and Politics in the New Egypt”. The Carnegies Papers.2013, 18-19.
Nebahat Tanrıverdi, O Yaşar, “Mısır’daki Geçiş Sürecinin Aktörler Üzerinden Değerlendirilmesi”, Ortadoğu Analiz, Cilt: 4, Sayı: 44, 2012.
Neslihan Er, “Fas’ta islâmi Hareketler”, Darulfünun İlahiyat Dergisi, 30(2): 433–455, İstanbul, 2019.
Nicola Ziadeh, Tasavvuf ve Siyaset Hareketi: Senusîlik, Risale Yayınları, İstanbul, 2006-12.12.2020.
Nihat Azamat, Kadiriyye, TDV İslam Ansiklopedisi, C.24, İstanbul, 2001, s.480-482.
North African Countries Population, 2020, https://worldpopulationreview.com/country-rankings/north-african-countries, 20,12.12.2020
North African Countries 2020, https://worldpopulationreview.com/country-rankings/north-african-countries, 12.12.2020.
North Africa, https://www.britannica.com/place/North-Africa, 12.12.2020.
Nour’s Salafist Splinter Group Forms New Party”, Ahram Online, 1 January 2012.
Nurullah Çakmaktaş, Mısır’da Selefiliğe Toplumsal Tercih ve Nedenleri, Akademik Orta Doğu, Cilt 9, Sayı 2, 2015
Okacha Ben Elmostafa, Les Mouvements Islamiques au Maroc, L’Harmattan Éditeur, Paris, 2007.
Omar Ashour, “Libyan Islamists Unpacked: Rise, Transformation, and Future”, Brookings Institutions Policy Briefing, Brookings Doha, May, 2012
Omar Ashour “The Unexpected Rise Of Salafists Has Complicated Egyptian Politics”. The Daily Star, 6 January 2012.
Osman Aydemir, Müslüman Kardeşler Hareketi: Tarihi ve Bugünü, İnsamer Yayınları, Şubat 2021
Ömer Mahir Alper, “Muhammed İlyas Kandehlevi”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.24, İstanbul, 2001, s.295-296.
Party Program”, http://www.alnourparty.org/page/program_headers, 6.10.2021.
Patrick Kingsley “Egypt’s Salafist Al-Nour Party Wields New İnfluence On Post-Morsi Coalition”.The Guardian, 7 July 2013.
Polat Güngör, “Türkiye ve Fas’ta Adalet ve Kalkınma Partisi”, TUİÇ Akademi, 2016.
Population Total, https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL, 14.01.2021.
Pres Candidates in High Gear As Egypt Election Approaches, http://www.almonitor.com/pulse/politics/2012/05/egypt-mursi-gains-additional-sal.html. 14.05.2012.
Profile: Zine al-Abidine Ben Ali, http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12196679,18.01.2021
Ramazan Özey, Afrika Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, 2019.
Ramazan Yıldırım, Cemaatten Partiye Dönüşen Selefilik, SETA Yayınları, Ankara, 2013.
Ramazan Yıldırım, Tarık Abdülcelil, Mısır’da Siyasal Aktörler, Partiler, Dini Hareketler ve Medya, SETA Yayınları, Ocak, 2021
Ramazan Yıldırım, Polıtıcızatıon Of Salafısm In Egypt, SETA, Ankara, 2014
Ramazan Yıldırım, Tarık Abdülcelil, Mısır Siyaset Haritası, SETA Yayınları, Eylül, 2011.
Raymond William Baker, “Egypt”, Britannica Encyclopedia, https://www.britannica.com/place/Egypt/Land, 27.07.2021.
Raşid Gannuşi”, https://www.islamdusunceatlasi.org/detail/person340, 18.01.2021.
R. Hair Dökmeciyan, Arap Dünyasında Köktencilik, İlke Yayınları, İstanbul, 1992
Richard Reid, A History of Modern Africa, UK: Wiley-Blackwell Publishing, 2012.
Richard Spencer, “ “Libyan Cleric Announces New Party On Lines Of ‘Moderate’ Islamic Democracy”, The Telegraph, Londra, 3 Julay 2019.
Rod Nordland And Davıd D. Kırkpatrıck, “Islamists’ Growing Sway
Raises Questions For Libya”, The New York Times, 14.10.2011.
Rumeysa Köktaş, “Tunus’ta Yükselen Bir Dinamik Olarak Selefi Hareket”, ORMER Yayını, Nisan, 2015
Said Murad, “Malik B. Nebi”, TDV İslam Ansiklopedisi, c.27, Ankara, 2003.
Salahuddin Hasan, Haritatu’t-Teyyarati’s-Selefiyye fi Mısr, http://www.onislam.net/arabic/islamyoon/ salafists/, 18.11.2021.
Sarah R Louden, “Political Islamism in Tunisia: A History of Repression and a Complex Forum for Potential Change,” Journal of Islamic and Middle Eastern Multidisciplinary Studies: Vol. 4: Iss. 1, 2015
Sefer Turan, Mısır İslami Cihad Örgütü, Haksöz Dergisi, Mart, 1992.
Selma Göktürk Çetinkaya, Bağdat Paktı’nın Kuruluş Sürecinde Türkiye’nin Ortadoğu ve Batı ile İlişkileri, Vakanüvis- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Yıl/Vol. 1, Ortadoğu Özel Sayısı, Sakarya, 2016
Servet Çelik, Arap Değişiminde İslami Grupların Rolü: Mısır Örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Eskişehir, 2015
Sevda Özkaya, 19.yy’da Osmanlı Devleti’nin Ortadoğu Topraklarındaki Nüfuz Mücadelesi ve Milliyetçiliğin Rolüne Bir Örnek: “Arabi Paşa Ayaklanmasına İngiliz Müdahalesi, Akademik Bakış Dergisi, Sayı:60, 2017, s.279-290.
Shaimaa el-Karanshawi, “Egypt court approves moderate Islamic party”. Almasry Alyoum, Almasry Alyoum, 19 February 2011.
Sınır Tanımayan Gazeteciler, Cezayir Dramı: Esir Düşmüş Bir Halk, İstanbul, Alan Yayıncılık, 1998
Sırrı Erinç, “Cezayir”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.7, TDV Yayınları, İstanbul, 1993.
Sırrı Erinç, “Fas”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.12, TDV Yayınları, İstanbul, 1995.
Siraç Yalçınkaya, Fas Ülke Raporu, Kasım, 2018.
Suna Doğaner, “Mısır”, TDV İslam Ansiklopedisi, C.29, TDV Yayınları, İstanbul, 2004
Süha Taci-Faruki, Hizbu’t Tahrir ve Hilafet, Yöneliş Yayınları, İstanbul, 1998
Süleyman Kızıltoprak, Mısır İngiliz İşgali ve Osmanlı Diplomasi Savaşı, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2010
Şehid İmam Hasan el-Benna, Hatıralarım (Müslüman Kardeşler), çev. M. Beşir Eryarsoy, Osman Arpaçukuru, İstanbul, Beka Yayınları, 2007
Tarık Abdul Celil, Mısır & Devrimin Ayak Sesleri, https://www.kitapyurdu.com/kitap/misir-amp-devrimin-ayak-sesleri/272175. html, 26.07.2020.
Tayfun Nasuhbeyoğlu, Mısır’da İslami Hareketler, Ankara, 1993.
Tom Perry, “Egyptian Salafi Party Shows Flexibility On IMF Loan”, Reuters. September 26, 2012
The Egyptian Labor Party, State Information Services, 16 December 2013.
Tunus, https://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/tunus.htm, 14.01.2021.
Tunus, http://vahdet.info.tr/isdunya/dosya4/1100.html, 14.01.2021
Tunusia, https://www.britannica.com/place/Tunisia#ref46600, 14.01.2021.
Tunus, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tunus, 16.01.2021.
Tunus Ülke Profili, T.C. Ticaret Bakanlığı Raporu, Ankara, 2020.
Tunus Ülke Raporu, BTSO Raporu, Bursa, Temmuz, 2019.
Tunus’un Siyasi Görünümü, http://www.mfa.gov.tr/tunus-siyasi-gorunumu.tr.mfa, 17.01.2021.
Tunus’ta Parlamento Seçimlerinin Galibi Nahda Hareketi, https://www.trthaber.com/haber/dunya/tunusta-parlamento-seciminin-galibi-nahda-hareketi-434348.html, 17.01.2021.
Tunus’ta Siyasi Yasaklama”, https://www.haberler.com/tunus-ta-siyasi-yasaklama-8704310-haberi/, 18.01.2021.
Veysel Ayhan, Mısır Devriminin Ayak Sesleri, ORSAM, Ortadoğu Analiz, Rapor No: 27
Wasat Party, https://carnegieendowment.org/2010/09/16/wasat-party-pub-54916, 28.09.2021.
Yahia H. Zoubir “Algeria: Islamic Secularism and Political Islam.” In Religion and Politics in the Developing World: Explosive Interactions, edited by Rolin G. Mainuddin. London: Ashgate, 2002.
Yasemin Devrimi, Milliyet, http://www.milliyet.com.tr/yasemin-devrimi/dunya/haberdetay/15.01.2011/1339511/default.htm, 18.01.2021.
Yusuf Ziya Özer, Mısır Tarihi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2. Baskı, Ankara, 1987.
Zachary Valentine Wright, Realizing Islam, UNC Press, 2003
Zekeriya Kurşun, “Arap Milliyetçiliği Nasıl Gelişti?”, http://www.aljazeera.com.tr/gorus/arap-milliyetciligi-nasil-gelisti, 23.11.2021.
القذايف نظام سقو ط بخصوص التاسع البيان ,com.ansaralsonna.www 18.11.2021.
لرئاسة مريس محمد الدكتور دعم بخصوص والعرشون الثالث البيان http;//www.ansaralsonna.com/web/play-6537.html, 18.11.2021.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
